<?xml version="1.0" encoding="ISO-8859-1"?><article xmlns:mml="http://www.w3.org/1998/Math/MathML" xmlns:xlink="http://www.w3.org/1999/xlink" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance">
<front>
<journal-meta>
<journal-id>0003-2573</journal-id>
<journal-title><![CDATA[Análise Social]]></journal-title>
<abbrev-journal-title><![CDATA[Anál. Social]]></abbrev-journal-title>
<issn>0003-2573</issn>
<publisher>
<publisher-name><![CDATA[Instituto de Ciências Sociais da Universidade de Lisboa]]></publisher-name>
</publisher>
</journal-meta>
<article-meta>
<article-id>S0003-25732004000400001</article-id>
<title-group>
<article-title xml:lang="pt"><![CDATA[A «causa» de D. Maria II (1826-1834)]]></article-title>
<article-title xml:lang="fr"><![CDATA[La «cause» de D. Maria II (1826-1834)]]></article-title>
<article-title xml:lang="en"><![CDATA[The «cause» of D. Maria II (1826-1834)]]></article-title>
</title-group>
<contrib-group>
<contrib contrib-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Bonifácio]]></surname>
<given-names><![CDATA[M. Fátima]]></given-names>
</name>
<xref ref-type="aff" rid="A01"/>
</contrib>
</contrib-group>
<aff id="A01">
<institution><![CDATA[,Universidade de Lisboa Instituto de Ciências Sociais ]]></institution>
<addr-line><![CDATA[ ]]></addr-line>
</aff>
<pub-date pub-type="pub">
<day>00</day>
<month>10</month>
<year>2004</year>
</pub-date>
<pub-date pub-type="epub">
<day>00</day>
<month>10</month>
<year>2004</year>
</pub-date>
<numero>172</numero>
<fpage>519</fpage>
<lpage>545</lpage>
<copyright-statement/>
<copyright-year/>
<self-uri xlink:href="http://scielo.pt/scielo.php?script=sci_arttext&amp;pid=S0003-25732004000400001&amp;lng=en&amp;nrm=iso"></self-uri><self-uri xlink:href="http://scielo.pt/scielo.php?script=sci_abstract&amp;pid=S0003-25732004000400001&amp;lng=en&amp;nrm=iso"></self-uri><self-uri xlink:href="http://scielo.pt/scielo.php?script=sci_pdf&amp;pid=S0003-25732004000400001&amp;lng=en&amp;nrm=iso"></self-uri><abstract abstract-type="short" xml:lang="pt"><p><![CDATA[De 1828 a 1834, a «causa» de D. Maria II esteve à beira de claudicar. A Europa das potências recusou ajuda diplomática ou opôs-se-lhe abertamente. Em 1830, D. Pedro IV desistira praticamente de lutar pelos direitos da filha. Até meados de 1831, a «causa» era dada como perdida e, em Março de 1833, o reconhecimento de D. Miguel pela Inglaterra esteve mais perto do que nunca. Só em Junho de 1833 a «expedição dos vapores» salvou a moribunda «causa» liberal.]]></p></abstract>
<abstract abstract-type="short" xml:lang="fr"><p><![CDATA[Entre 1828 et 1834, la «cause» de D. Maria II, ou la «cause» libérale, dont nous sommes habitués à considérer, a posteriori, le triomphe comme certain, est demeurée soit endorme, soit sur le point de claudiquer. L’Europe des puissances, y compris l’Angleterre, refuse toute aide diplomatique ou s’y oppose ouvertement. En 1830, D. Pedro IV, entravé par la politique brésilienne, abandonne pratiquement la lutte pour les droits de sa fille et révoque implicitement l’octroi de la Charte Constitutionnelle. Jusqu’au milieu de 1831, la «cause» est estimée perdue et, en août de cette même année, déjà rentré en Europe, D. Pedro hésite encore sur la voie à suivre. En août 1832, après son entrée à Porto, le retrait sur l’île Terceira ne s’effectue pas pour la seule raison du providentiel blocus imposé par les miguelistes. En mars 1833, face à l’impasse militaire de Porto, la reconnaissance de D. Miguel par l’Angleterre est imminente. En juin 1833, l’«expédition des vapeurs», engendrée sans l’approbation de D. Pedro, sauve ce qui était une «cause» moribonde.]]></p></abstract>
<abstract abstract-type="short" xml:lang="en"><p><![CDATA[From 1828 to 1834, the «cause» of D. Maria II, or liberal cause, the triumph of which we have, a posteriori, got used to taking for granted, lay dormant or was on the verge of limping to a halt. The European powers, including Britain, refused it diplomatic help, or else openly opposed it. In 1830 D. Pedro IV, his hands tied by Brazilian politics, practically gave up fighting for his daughter’s rights, and implicitly revoked the Constitutional Charter. Up to mid-1831 the «cause» was deemed to be lost, and in August of that year, D. Pedro, now already in Europe, was still hesitant about what path to pursue. In August 1832, after the entry into Porto, he did not retreat to Terceira only because of the providential siege by the miguelistas. In March 1833, given the military impasse in Porto, Britain came closer than ever before to recognizing D. Miguel. In June 1833, the «expedição dos vapores» (steamship expedition), planned without D. Pedro, saved what was by then a moribund «cause».]]></p></abstract>
<kwd-group>
<kwd lng="pt"><![CDATA[Maria II]]></kwd>
<kwd lng="pt"><![CDATA[Rainha de Portugal]]></kwd>
<kwd lng="pt"><![CDATA[1819-1853]]></kwd>
<kwd lng="pt"><![CDATA[Liberalismo Portugal]]></kwd>
<kwd lng="pt"><![CDATA[Portugal-História-séc.19]]></kwd>
</kwd-group>
</article-meta>
</front><body><![CDATA[ <p> <b>A «causa» de D. Maria II (1826-1834) </b></p>     <p>M. Fátima Bonifácio<a href="#1">*</a><a name="top1"></a></p>     <p>De 1828 a 1834, a &laquo;causa&raquo; de D. Maria II esteve &agrave; beira    de claudicar. A Europa das pot&ecirc;ncias recusou ajuda diplom&aacute;tica    ou op&ocirc;s-se-lhe abertamente. Em 1830, D. Pedro IV desistira praticamente    de lutar pelos direitos da filha. At&eacute; meados de 1831, a &laquo;causa&raquo;    era dada como perdida e, em Mar&ccedil;o de 1833, o reconhecimento de D. Miguel    pela Inglaterra esteve mais perto do que nunca. S&oacute; em Junho de 1833 a    &laquo;expedi&ccedil;&atilde;o dos vapores&raquo; salvou a moribunda &laquo;causa&raquo;    liberal.</p>     <p>Palavras-chave: Maria II; Rainha    de Portugal; 1819-1853; Liberalismo    Portugal; Portugal-História-séc.19     <p>&nbsp;</p>     <p> <b>La &laquo;cause&raquo; de D. Maria II (1826-1834) </b></p>     <p>Entre 1828 et 1834, la &laquo;cause&raquo; de D. Maria II, ou la &laquo;cause&raquo;    lib&eacute;rale, dont nous sommes habitu&eacute;s &agrave; consid&eacute;rer,    a posteriori, le triomphe comme certain, est demeur&eacute;e soit endorme, soit    sur le point de claudiquer. L&#8217;Europe des puissances, y compris l&#8217;Angleterre,    refuse toute aide diplomatique ou s&#8217;y oppose ouvertement. En 1830, D.    Pedro IV, entrav&eacute; par la politique br&eacute;silienne, abandonne pratiquement    la lutte pour les droits de sa fille et r&eacute;voque implicitement l&#8217;octroi    de la Charte Constitutionnelle. Jusqu&#8217;au milieu de 1831, la &laquo;cause&raquo;    est estim&eacute;e perdue et, en ao&ucirc;t de cette m&ecirc;me ann&eacute;e,    d&eacute;j&agrave; rentr&eacute; en Europe, D. Pedro h&eacute;site encore sur    la voie &agrave; suivre. En ao&ucirc;t 1832, apr&egrave;s son entr&eacute;e    &agrave; Porto, le retrait sur l&#8217;&icirc;le Terceira ne s&#8217;effectue    pas pour la seule raison du providentiel blocus impos&eacute; par les miguelistes.    En mars 1833, face &agrave; l&#8217;impasse militaire de Porto, la reconnaissance    de D. Miguel par l&#8217;Angleterre est imminente. En juin 1833, l&#8217;&laquo;exp&eacute;dition    des vapeurs&raquo;, engendr&eacute;e sans l&#8217;approbation de D. Pedro, sauve    ce qui &eacute;tait une &laquo;cause&raquo; moribonde.</p>     <p>&nbsp;</p>     <p><b>The &laquo;cause&raquo; of D. Maria II (1826-1834) </b></p>     <p>From 1828 to 1834, the &laquo;cause&raquo; of D. Maria II, or liberal cause,    the triumph of which we have, a posteriori, got used to taking for granted,    lay dormant or was on the verge of limping to a halt. The European powers, including    Britain, refused it diplomatic help, or else openly opposed it. In 1830 D. Pedro    IV, his hands tied by Brazilian politics, practically gave up fighting for his    daughter&#8217;s rights, and implicitly revoked the Constitutional Charter.    Up to mid-1831 the &laquo;cause&raquo; was deemed to be lost, and in August    of that year, D. Pedro, now already in Europe, was still hesitant about what    path to pursue. In August 1832, after the entry into Porto, he did not retreat    to Terceira only because of the providential siege by the miguelistas. In March    1833, given the military impasse in Porto, Britain came closer than ever before    to recognizing D. Miguel. In June 1833, the &laquo;expedi&ccedil;&atilde;o dos    vapores&raquo; (steamship expedition), planned without D. Pedro, saved what    was by then a moribund &laquo;cause&raquo;.</p>     ]]></body>
<body><![CDATA[<p>&nbsp;</p>     <p>&nbsp;</p>     <p>Texto completo dispon&iacute;vel apenas em PDF.</p>     <p>Full text only available in PDF format.</p>     <p>&nbsp;</p>     <p><b>Notas</b></p>     <!-- ref --><p>1 <i>História de Portugal Popular e Ilustrada</i>, de Pinheiro Chagas, vol.    VIII, p. 292 (daqui em diante: <i>História</i> de Pinheiro Chagas). &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;[&#160;<a href="javascript:void(0);" onclick="javascript: window.open('/scielo.php?script=sci_nlinks&ref=000019&pid=S0003-2573200400040000100001&lng=','','width=640,height=500,resizable=yes,scrollbars=1,menubar=yes,');">Links</a>&#160;]<!-- end-ref --><p>2 <i>Ibid.</i>, p. 293. </p>     <p>3 <i>Ibid.</i>, p. 294. </p>     <p>4 <i>Ibid.</i>, p. 297. </p>     ]]></body>
<body><![CDATA[<p>5 Sobre &laquo;Os levantamentos miguelistas contra a Carta Constitucional (1826-1827)&raquo;,    v. Vasco Pulido Valente, <i>Os Militares e a Pol&iacute;tica</i> (1820-1856),    Lisboa, 1997, pp. 75-97. </p>     <p>6 <i>Hist&oacute;ria de Portugal,</i> dir. Dami&atilde;o Peres, Barcelos,    1935, vol. VII, p. 148 (daqui em diante: <i>Hist&oacute;ria </i>de Barcelos).</p>     <p> 7 Sobre &laquo;Portugal na pol&iacute;tica inglesa&raquo;, v. M. F&aacute;tima    Bonif&aacute;cio, <i>Seis Estudos sobre o Liberalismo Portugu&ecirc;s</i>,    Lisboa, 1996, 2.&ordf; ed., pp. 315-344, <i>maxime</i> pp. 331-333.</p>     <p>8 <i>Hist&oacute;ria</i> de Pinheiro Chagas, vol. VIII, p. 320. </p>     <p>9 &laquo;Durante a menoridade do rei [o reino] ser&aacute; governado por uma    reg&ecirc;ncia, a qual pertencer&aacute; ao parente mais chegado, segundo a    ordem da sucess&atilde;o e que seja maior de 25 anos.&raquo; </p>     <p>10 Publicado na <i>Gazeta de Lisboa</i> de 10 de Outubro de 1827. </p>     <p>11 Ant&oacute;nio Augusto de Aguiar, <i>Vida do marqu&ecirc;s de Barbacena,</i>    Rio de Janeiro, 1896, p. 404. </p>     <p>12 Id., <i>ibid.</i>, p. 389.</p>     <p>13 Id., <i>ibid.</i>, pp. 387-388. </p>     <p>14 Sobre &laquo;a &#8216;Belfastada&#8217; (1828)&raquo;, v. Vasco Pulido Valente,    <i>op. cit.</i>, pp. 97-105. </p>     ]]></body>
<body><![CDATA[<p>15 A Madeira, que inicialmente resistira, acabaria por se render em 22 de Agosto.  </p>     <p>16 <i>Mem&oacute;rias do conde do Lavradio</i>, Coimbra, 1933, vol. I, p.    206.</p>     <p>17 <i>Hist&oacute;ria</i> de Dami&atilde;o Peres, vol. VII, p. 181. </p>     <p>18 Cf. <i>Vida do marqu&ecirc;s de Barbacena</i>, <i>cit</i>., p. 437.    Outras fontes indicam datas divergentes: 24 e 30 de Setembro. </p>     <p>19 Duque de Palmela, <i>Despachos e Correspond&ecirc;ncia</i>, Lisboa, 1851-1869,    vol. IV, p. 88. </p>     <p>20 A resolu&ccedil;&atilde;o do governo ingl&ecirc;s de reconhecer D. Maria    como rainha de Portugal foi comunicada por escrito em of&iacute;cio de Aberdeen    a Palmela [cf. carta deste ao visconde da Carreira de 22-9-1828,<i> in</i>    Visconde da Carreira (Lu&iacute;s Ant&oacute;nio de Abreu e Lima), <i>Correspond&ecirc;ncia    Oficial</i>, Lisboa, 1871, p. 110]. Em Outubro de 1830, Aberdeen, o ministro    dos Neg&oacute;cios Estrangeiros brit&acirc;nico, reiterava ao visconde da Carreira:    &laquo;N&atilde;o h&aacute; d&uacute;vida de que a rainha foi reconhecida, isso    n&atilde;o &eacute; objecto de discuss&atilde;o&raquo; (<i>in</i> Carreira,    <i>Correspond&ecirc;ncia Oficial</i>, cit., carta &agrave; reg&ecirc;ncia    da Terceira de 22-10-1830, p. 627). </p>     <p>21 Carta de Palmela a D. Pedro de 14-8-1828 (<i>in</i> Palmela, <i>Despachos    e Correspond&ecirc;ncia</i>, cit., vol. IV, p. 109) em que aquele o p&otilde;e    de sobreaviso quanto &agrave;s instru&ccedil;&otilde;es com que Strangford fora    despachado para o Rio pelo governo ingl&ecirc;s.</p>     <p>22 Lygia Lemos Torres, <i>Imperatriz Am&eacute;lia</i>, S&atilde;o Paulo,    1947, p. 112. </p>     <p>23 Carta de Barbacena a D. Pedro de 15-12-1830, in <i>Imperatriz Am&eacute;lia</i>,    cit., p. 111. </p>     <p>24 <i>Vida do marqu&ecirc;s de Barbacena</i>, cit., p. 540. </p>     ]]></body>
<body><![CDATA[<p>25 Era esta a opini&atilde;o de Barbacena (cf. carta deste para o ministro    dos Neg&oacute;cios Estrangeiros do Brasil, o marqu&ecirc;s de Aracaty, escrita    de Londres em 1 de Janeiro de 1829, in <i>Vida do marqu&ecirc;s de Barbacena</i>,    cit., p. 503). </p>     <p>26 <i>Ibid.</i>, p. 505. </p>     <p>27 <i>Ibid</i>. </p>     <p>28 Palmela, <i>Despachos e Correspond&ecirc;ncia</i>, cit., vol. IV, p. 90.  </p>     <p>29 Id., <i>ibid</i>., p. 91. </p>     <p>30 Id., <i>ibid</i>.</p>     <p>31 Carta de Barbacena para D. Pedro de 5-11-1828, in <i>Vida do marqu&ecirc;s    de Barbacena</i>, cit., p. 512.</p>     <p> 32 <i>Ibid</i>., p. 541. </p>     <p>33 <i>Mem&oacute;rias do conde do Lavradio</i>, cit., vol. I, p. 212. </p>     <p>34 Cf. artigo 9 das instru&ccedil;&otilde;es levadas por Sabugal, in <i>Vida    do marqu&ecirc;s de Barbacena</i>, cit., p. 544. </p>     ]]></body>
<body><![CDATA[<p>35 <i>Mem&oacute;rias do conde do Lavradio</i>, cit., vol. I, p. 212 </p>     <p>36 Cf. artigo 9 das instru&ccedil;&otilde;es, cit.</p>     <p>37 <i>Vida do marqu&ecirc;s de Barbacena</i>, cit., pp. 548-549. </p>     <p>38 Das instru&ccedil;&otilde;es levadas por Sabugal, cit., p. 542. </p>     <p>39 Fernando de Castro Brand&atilde;o, <i>O Liberalismo e a Reac&ccedil;&atilde;o</i>    (1820-1834), Lisboa, 1990, p. 124. </p>     <p>40 Carta do ministro dos Neg&oacute;cios Estrangeiros do Brasil, marqu&ecirc;s    de Aracaty, para Barbacena de 24-11-1828, in <i>Vida do marqu&ecirc;s de Barbacena</i>,    cit., p. 561. </p>     <p>41 <i>Hist&oacute;ria</i> de Pinheiro Chagas, vol. VIII, p. 434. </p>     <p>42 Di&aacute;logo entre Aberdeen e Barbacena relatado pelo &uacute;ltimo numa    carta a D. Pedro em resposta a outra deste &uacute;ltimo datada de 23-11-1828,    in <i>Vida do marqu&ecirc;s de Barbacena,</i> cit., p. 557. </p>     <p>43 Palmela, <i>Despachos e Correspond&ecirc;ncia,</i> cit., vol. IV, p. 244.</p>     <p>44 Por carta r&eacute;gia de 2-1-1829, assinada pela rainha e referendada pelo    marqu&ecirc;s de Barbacena, enquanto plenipotenci&aacute;rio do imperador &#8212;    &laquo;pai, tutor e curador da rainha&raquo; &#8212;, Palmela foi nomeado ministro    e secret&aacute;rio de Estado encarregue da &laquo;expedi&ccedil;&atilde;o de    todas as ordens que houverem de ser dadas a bem do meu servi&ccedil;o&raquo;    (cf. Palmela, <i>Despachos e Correspond&ecirc;ncia</i>, cit., vol. IV, p.    311).</p>     ]]></body>
<body><![CDATA[<p> 45 <i>Mem&oacute;rias do conde do Lavradio</i>, cit., vol. I, pp. 208-209.  </p>     <p>46 <i>Ibid</i>., p. 209. </p>     <p>47 <i>Ibid</i>., pp. 209-210, e <i>Vida do marqu&ecirc;s de Barbacena</i>,    cit., p. 580. </p>     <p>48 Carta de Barbacena para Aracaty de 6-2-1829, <i>ibid</i>., p. 568. </p>     <p>49 <i>Mem&oacute;rias do conde do Lavradio</i>, cit., vol. I, p. 216.</p>     <p>50 <i>Ibid</i>., p. 210. Corroborado por Palmela em carta ao conde do Sabugal    de 7-3-1829 (Palmela, <i>Despachos e Correspond&ecirc;ncia</i>, cit., vol.    IV, p. 412). Corroborado tamb&eacute;m por Barbacena em carta a D. Pedro de    6-3-1829 (<i>Vida do marqu&ecirc;s de Barbacena</i>, cit., p. 617). </p>     <p>51 Carta de Barbacena a Aracaty de 7-2-1829, in <i>Vida do marqu&ecirc;s de    Barbacena</i>, cit., p. 569. </p>     <p>52 Carta a D. Pedro de 16-3-1829, <i>ibid</i>., p. 618. </p>     <p>53 Carta de Barbacena a Aberdeen de 18-6-1829, <i>in</i> Palmela, <i>Despachos    e Correspond&ecirc;ncia</i>, cit., vol. IV, p. 482. </p>     <p>54 F&eacute;lix Pereira de Magalh&atilde;es, <i>Apontamentos para a hist&oacute;ria    diplom&aacute;tica de Portugal desde 1828 at&eacute; 1834,</i> p. 56. </p>     ]]></body>
<body><![CDATA[<p>55 Carta a D. Pedro de 4-2-1829, in <i>Vida do marqu&ecirc;s de Barbacena</i>,    cit., p. 575. </p>     <p>56 Carta de Barbacena a D. Pedro de 2-7-1829. <i>Ibid</i>., p. 669.</p>     <p>57 Carta de Palmela ao conde do Sabugal de 15-4-1829, <i>in</i> Palmela,    <i>Despachos e Correspond&ecirc;ncia</i>, cit., vol. IV, p. 437. </p>     <p>58 Ibid. </p>     <p>59 Carta de Palmela e Guerreiro a D. Pedro em 25-4-1829, <i>ibid</i>., p.    445. </p>     <p>60 Carta de Barbacena a D. Pedro de 28-4-1829, in <i>Vida do marqu&ecirc;s    de Barbacena,</i> cit., p. 653. </p>     <p>61 Carta de Barbacena a D. Pedro de 8-5-1829, <i>ibid</i>., p. 657.</p>     <p>62 Carta de Valen&ccedil;a, Palmela e Guerreiro a D. Pedro de 20-6-1829, <i>in</i>    Palmela, <i>Despachos e Correspond&ecirc;ncia</i>, cit., vol. IV, pp. 493-494.  </p>     <p>63 Ignoro a data em que as expediu. Sei que as <i>suspendeu</i> por carta    de 2 de Abril a Barbacena cf. carta de Barbacena a D. Pedro de 30-6-1829, in    <i>Vida do marqu&ecirc;s de Barbacena</i>, cit., pp. 666-667. Ignoro em que    data as renovou, mas deve ter sido na altura em que foi informado por Barbacena    (por carta de 9-7-1829, p. 669) de que Am&eacute;lia de Leuchtenberg, a noiva    contratada por Barbacena na Baviera, viajaria para o Brasil durante o m&ecirc;s    de Agosto. D. Pedro ter&aacute; querido que a futura esposa e filha viajassem    juntas, e o facto &eacute; que assim aconteceu. Em carta a Barbacena de 19-6-1829,    Francisco Gomes da Silva, secret&aacute;rio do imperador, afirma: &laquo;Ele    [imperador] por f&aacute;s ou por nefas quer aqui a rainha&raquo; (<i>Vida    do marqu&ecirc;s de Barbacena</i>, cit., p. 675).</p>     <p>64 Carta de Palmela, Guerreiro e Valen&ccedil;a para Barbacena de 6-8-1829,    <i>ibid</i>., p. 682. </p>     ]]></body>
<body><![CDATA[<p>65 Carta de Barbacena para D. Pedro de 19-8-1829, <i>Ibid</i>., p. 686. </p>     <p>66 Carta dos regentes para D. Pedro de 29-8-1829, <i>in</i> Palmela, <i>Despachos    e Correspond&ecirc;ncia,</i> cit., vol. IV, p. 553. </p>     <p>67 <i>Vida do marqu&ecirc;s de Barbacena</i>, cit., p. 697. </p>     <p>68 No fim de Julho de 1830, um enviado plenipotenci&aacute;rio do imperador    em Paris recusou-se a autorizar que 194 emigrados portugueses seguissem para    o Brasil numa fragata brasileira que se achava no porto de Brest, pr&oacute;xima    a partir (v. <i>Mem&oacute;rias do conde do Lavradio</i>, cit., vol. I, pp.    233-234). </p>     <p>69 <i>Ibid</i>., p. 225; carta de Barbacena aos regentes de 30-8-1829, in    <i>Vida do marqu&ecirc;s de Barbacena</i>, cit., p. 560. </p>     <p>70 Carta dos regentes (Palmela, Valen&ccedil;a e Guerreiro) para Barbacena    de 27-8-1829, <i>ibid</i>., p. 694, e resposta de Barbacena em 29-8-1829,    <i>ibid</i>, p. 695. Em circular de 26-2-1830, Palmela anunciava ao corpo    diplom&aacute;tico a pr&oacute;xima partida da reg&ecirc;ncia para a Terceira,    onde esta, finalmente, se instalou em 16 de Mar&ccedil;o. O marqu&ecirc;s de    Valen&ccedil;a foi nela substitu&iacute;do pelo conde de Vila Flor, que, como    sabemos, j&aacute; l&aacute; se encontrava.</p>     <p>71 F&eacute;lix Pereira de Magalh&atilde;es, <i>Apontamentos para a hist&oacute;ria    diplom&aacute;tica&#8230;</i>, cit., pp. 1-2. </p>     <p>72 <i>Mem&oacute;rias do conde do Lavradio,</i> cit., vol. I, p. 237: relato    da conversa com Santo Amaro em 11-7-1830. </p>     <p>73 F&eacute;lix Pereira de Magalh&atilde;es, <i>op. cit.,</i> p. 61. </p>     <p>74 <i>Mem&oacute;rias do conde do Lavradio</i>, cit., vol. I, p. 237: relato    da conversa com Santo Amaro em 11-7-1830. </p>     ]]></body>
<body><![CDATA[<p>75 Carta de Santo Amaro de 13-7-1830, in <i>Mem&oacute;rias do conde do Lavradio,</i>    cit., p. 238. </p>     <p>76 <i>Ibid</i>., p. 240. </p>     <p>77 <i>Vida do marqu&ecirc;s de Barbacena</i>, pp. 752 (fala do trono em 3-5-1830)    e 754 (resposta da C&acirc;mara em 6-5-1830). </p>     <p>78 Publicadas em F&eacute;lix Pereira de Magalh&atilde;es, <i>op. cit.</i>,    pp. 64-71.</p>     <p>79 Cit. por Carreira em carta &agrave; reg&ecirc;ncia de 4-11-30, in <i>Correspond&ecirc;ncia    Oficial</i>, cit., p. 635.</p>     <p>80 <i>Mem&oacute;rias do conde do Lavradio</i>, cit., vol. I, p. 251. </p>     <p>81 Carta de Carreira &agrave; reg&ecirc;ncia de 22-9-1830, in <i>Correspond&ecirc;ncia    Oficial</i>, cit., p. 610. </p>     <p>82 <i>Mem&oacute;rias do conde do Lavradio</i>, cit., vol. I, p. 260. </p>     <p>83 Carta de Carreira &agrave; reg&ecirc;ncia de 12-10-1830, in <i>Correspond&ecirc;ncia    Oficial</i>, cit., p. 621. O visconde da Carreira estabeleceu-se em Londres    em meados de Outubro de 1830 como embaixador da reg&ecirc;ncia da Terceira,    mas nunca chegou a ser oficialmente reconhecido como tal, pois isso equivaleria    a reconhecer a pr&oacute;pria reg&ecirc;ncia. </p>     <p>84 Carta de Carreira &agrave; reg&ecirc;ncia de 4-11-1830, in <i>Correspond&ecirc;ncia    Oficial,</i> cit., p. 634. </p>     ]]></body>
<body><![CDATA[<p>85 Carta de Carreira &agrave; reg&ecirc;ncia de 23-11-1830, <i>ibid</i>.,    p. 636.</p>     <p>86 Carta de Carreira &agrave; reg&ecirc;ncia de 23-11-1830, <i>ibid</i>.,    p. 644, e carta para a mesma de 15-12-1830, <i>ibid</i>., p. 561. </p>     <p>87 Carta de Carreira &agrave; reg&ecirc;ncia de 23-11-1830, <i>ibid</i>.,    p. 646, e carta para a mesma de 15-12-1830, <i>ibid</i>., p. 650. </p>     <p>88 Carta de Carreira &agrave; reg&ecirc;ncia de 23-11-1830, <i>ibid</i>.,    p. 646. </p>     <p>89 <i>Mem&oacute;rias do conde do Lavradio</i>, cit., vol. I, p. 307 (entrada    do di&aacute;rio de 26-11-1830). </p>     <p>90 Carta de Carreira &agrave; reg&ecirc;ncia de 14-12-1830, <i>Correspond&ecirc;ncia    Oficial</i>, cit., pp. 648 e 649. </p>     <p>91 Em rigor, &eacute; preciso dizer que Palmerston, individualmente, era favor&aacute;vel    a uma interven&ccedil;&atilde;o. Mas s&oacute; em 1834 conseguiu convencer os    seus colegas, cuja opini&atilde;o prevaleceu at&eacute; l&aacute;. A 22 de Abril    de 1834, com efeito, &eacute; celebrado o tratado da Qu&aacute;drupla Alian&ccedil;a    entre Portugal, Espanha, Fran&ccedil;a e Inglaterra, destinado, entre outras    coisas, a legalizar a interven&ccedil;&atilde;o anglo- -espanhola em Portugal.    O general espanhol Rodil ainda c&aacute; entrou com um corpo de tropas que operaram    conjuntamente com a divis&atilde;o do duque da Terceira, mas na realidade a    guerra civil j&aacute; estava nessa altura completamente decidida a favor dos    liberais. </p>     <p>92 Carta de Carreira &agrave; reg&ecirc;ncia de 15-2-1831, in <i>Correspond&ecirc;ncia    Oficial</i>, cit., p. 663, e carta para a mesma de 11-4-1831, <i>ibid</i>.,    p. 673.</p>     <p>93 <i>Mem&oacute;rias do conde do Lavradio</i>, cit., vol. I, p. 310. </p>     <p>94 <i>Ibid</i>., p. 360 (entrada do di&aacute;rio a 28-3-1831). </p>     ]]></body>
<body><![CDATA[<p>95 <i>Ibid</i>., carta de 28-2-1831, transcrita a p. 347. </p>     <p>96 Confirmado por carta de Carreira &agrave; reg&ecirc;ncia de 19-1-1831, in    <i>Correspond&ecirc;ncia Oficial</i>, cit., p. 655. </p>     <p>97 Carta de D. Leonor, cit.. </p>     <p>98 Carta de Carreira &agrave; reg&ecirc;ncia de 2-7-1831, in <i>Correspond&ecirc;ncia    Oficial</i>, cit., pp. 683-684.</p>     <p>99 Carta de Carreira &agrave; reg&ecirc;ncia de 2-7-1831, <i>ibid</i>., p.    687. </p>     <p>100 Carta de Carreira &agrave; reg&ecirc;ncia de 4-7-1831, <i>ibid</i>.,    p. 691, e carta para a mesma de 6- -7-1831, <i>ibid</i>., p. 693. </p>     <p>101 Carta de Carreira &agrave; reg&ecirc;ncia de 6-7-1831, <i>ibid</i>.,    p. 695 (it&aacute;lico meu).</p>     <p> 102 Cartas de Carreira &agrave; reg&ecirc;ncia de 12-7-1831, <i>ibid</i>.,    p. 697, e de 21-7-1831, p. 699. </p>     <p>103 Carta de Carreira &agrave; reg&ecirc;ncia de 14-8-1831, <i>ibid</i>.,    p. 710. </p>     <p>104 Carta de Mouzinho da Silveira para o marqu&ecirc;s de Resende datada de    Londres de 30- -8-1831, in Francisco Gomes Amorim, <i>Garrett. Mem&oacute;rias    Biogr&aacute;ficas,</i> Lisboa, 1881-1884, vol. I, p. 536.</p>     ]]></body>
<body><![CDATA[<p> 105 Carta transcrita por L&iacute;gia Torres, in <i>Imperatriz Am&eacute;lia</i>,    cit., p. 142.</p>     <p>106 Carta de Carreira &agrave; reg&ecirc;ncia de 10-8-1831, in <i>Correspond&ecirc;ncia    Oficial</i>, cit., p. 703. </p>     <p>107 Carta de Carreira &agrave; reg&ecirc;ncia de 26-8-1831, <i>ibid</i>.,    p. 716. </p>     <p>108 Carta de Carreira &agrave; reg&ecirc;ncia de 13-10-1831, <i>ibid</i>.,    p. 724. </p>     <p>109 Carta de C&acirc;ndido Jos&eacute; Xavier a Palmela de 18-11-1831, <i>in</i>    Palmela, <i>Despachos e Correspond&ecirc;ncia</i>, cit., vol. IV, p. 707.</p>     <p>110 Carta de Palmerston a Palmela de 17-12-1831, <i>ibid</i>., p. 729. </p>     <p>111 Carta de D. Pedro a D. Maria de 18-7-1831, CCR, caixa 7321, cap. 134. </p>     <p>112 Carta de D. Pedro a D. Maria de 27-11-1832, CCR, caixa 7321, cap. 134.  </p>     <p>113 Carta de D. Pedro a D. Maria de 9-1-1833, CCR, caixa 7321, cap. 134. </p>     <p>114 Carta de D. Pedro a D. Maria de 24-2-1833, CCR, caixa 7321, cap. 134. </p>     ]]></body>
<body><![CDATA[<p>115 Carta de D. Pedro a D. Maria de 23-4-1833, CCR, caixa 7321, cap. 134.</p>     <p>116 Carta de Palmela para Palmerston, Londres, de 2-8-1832, <i>in</i> Palmela,    <i>Despachos e Correspond&ecirc;ncia</i>, cit., vol. IV, pp. 749-750.</p>     <p> 117 <i>Ibid</i>. </p>     <p>118 Carta de Vila Flor a Palmela de 14-8-1832, <i>ibid</i>., p. 762 (it&aacute;lico    meu).</p>     <p> 119 Carta de D. Pedro a Palmela de 15-8-1832, <i>ibid</i>., p. 770.</p>     <p>120 <i>Ibid</i>. </p>     <p>121 <i>Ibid</i>. </p>     <p>122 Carta de D. Pedro a Palmela de 25-12-1832, <i>ibid</i>., p. 850 (it&aacute;lico    no original). </p>     <p>123 Carta de Palmela &agrave; imperatriz D. Am&eacute;lia de 11-12-1832, <i>ibid</i>.,    p. 857.</p>     <p> 124 Relat&oacute;rio de Palmela a D. Pedro de 8-12-1832, <i>ibid</i>., p.    828. </p>     ]]></body>
<body><![CDATA[<p>125 Conforme Palmerston disse ao visconde da Carreira (cf. carta deste a Palmela    de Novembro de 1832, <i>in</i> Carreira, <i>Correspond&ecirc;ncia Oficial</i>,    cit., p. 781). </p>     <p>126 Carta de Palmela a Carreira (Paris) de 1-3-1833, <i>ibid</i>., p. 70.</p>     <p> 127 Carta de Palmela a Carreira (Paris) de 27-3-1833, <i>ibid</i>., p. 74.</p>     <p>128 Carta de D. Pedro a Palmela de 25-12-1832, <i>in</i> Palmela, <i>Despachos    e Correspond&ecirc;ncia,</i> cit., vol. IV, p. 850. </p>     <p>129 Carta de Palmela a Carreira de 27-3-1833 (Paris), <i>in</i> Carreira,    <i>Correspond&ecirc;ncia Oficial</i>, cit., p. 74. </p>     <p>130 Roger Bullen,<i> England, Spain and the Portuguese Question in 1833</i>,    &laquo;European Studies Review&raquo;, vol. IV, n.&ordm; 1, 1974, p. 21. </p>     <p>131 Carta &agrave; mulher, Londres, 31.1.1833, in M. Am&aacute;lia Vaz de Carvalho,    <i>Vida do duque de Palmela</i>, Lisboa, 1898-1903 3 vols., vol. II, p. 498.  </p>     <p>132 Luz Soriano confirma que tudo se passou &agrave; revelia do imperador:    <i>Hist&oacute;ria do Cerco do Porto</i>, Porto, 1890, t. 2, p. 378. </p>     <p>133 Confirmado por Napier em <i>War in Portugal</i>, vol. 1, p. 144. Palmela    afirma que s&oacute; arranjou dinheiro emprestado com a mesma condi&ccedil;&atilde;o.    V. <i>Vida do duque de Palmela</i>, cit., vol. II, p. 515.</p>     <p>134 <i>Ibid</i>., p. 522. </p>     ]]></body>
<body><![CDATA[<p>&nbsp;</p>     <p>&nbsp;</p>     <p><a name="1"></a><a href="#top1">*</a> Instituto de Ciências Sociais da Universidade    de Lisboa. </p>      ]]></body><back>
<ref-list>
<ref id="B1">
<nlm-citation citation-type="">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Chagas]]></surname>
<given-names><![CDATA[Pinheiro]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[História de Portugal Popular e Ilustrada]]></source>
<year></year>
<volume>VIII</volume>
<page-range>292</page-range></nlm-citation>
</ref>
</ref-list>
</back>
</article>
