<?xml version="1.0" encoding="ISO-8859-1"?><article xmlns:mml="http://www.w3.org/1998/Math/MathML" xmlns:xlink="http://www.w3.org/1999/xlink" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance">
<front>
<journal-meta>
<journal-id>0873-6529</journal-id>
<journal-title><![CDATA[Sociologia, Problemas e Práticas]]></journal-title>
<abbrev-journal-title><![CDATA[Sociologia]]></abbrev-journal-title>
<issn>0873-6529</issn>
<publisher>
<publisher-name><![CDATA[Editora Mundos Sociais]]></publisher-name>
</publisher>
</journal-meta>
<article-meta>
<article-id>S0873-65292006000200007</article-id>
<title-group>
<article-title xml:lang="pt"><![CDATA[O ginásio: Um panóptico deBentham para o cuidado de si?]]></article-title>
<article-title xml:lang="pt"><![CDATA[O ginásio: um panóptico de Bentham para o cuidado de si?]]></article-title>
<article-title xml:lang="en"><![CDATA[The gym: a Bentham’s panopticon for personal care?]]></article-title>
<article-title xml:lang="fr"><![CDATA[Le gymnase: un panoptique de Bentham pour prendre soin de soi ?]]></article-title>
<article-title xml:lang="es"><![CDATA[El gimnasio: un panóptico de Bentham para su cuidado?]]></article-title>
</title-group>
<contrib-group>
<contrib contrib-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Pereira]]></surname>
<given-names><![CDATA[Ana Luísa]]></given-names>
</name>
<xref ref-type="aff" rid="A01"/>
<xref ref-type="aff" rid="A02"/>
</contrib>
</contrib-group>
<aff id="A01">
<institution><![CDATA[,Universidade do Porto Faculdade de Ciências do Desporto e de Educação Física Gabinete de Sociologia do Desporto]]></institution>
<addr-line><![CDATA[ ]]></addr-line>
</aff>
<aff id="A02">
<institution><![CDATA[,Universidade do Porto Instituto de Sociologia ]]></institution>
<addr-line><![CDATA[ ]]></addr-line>
</aff>
<pub-date pub-type="pub">
<day>00</day>
<month>00</month>
<year>2006</year>
</pub-date>
<pub-date pub-type="epub">
<day>00</day>
<month>00</month>
<year>2006</year>
</pub-date>
<numero>51</numero>
<fpage>117</fpage>
<lpage>138</lpage>
<copyright-statement/>
<copyright-year/>
<self-uri xlink:href="http://scielo.pt/scielo.php?script=sci_arttext&amp;pid=S0873-65292006000200007&amp;lng=en&amp;nrm=iso"></self-uri><self-uri xlink:href="http://scielo.pt/scielo.php?script=sci_abstract&amp;pid=S0873-65292006000200007&amp;lng=en&amp;nrm=iso"></self-uri><self-uri xlink:href="http://scielo.pt/scielo.php?script=sci_pdf&amp;pid=S0873-65292006000200007&amp;lng=en&amp;nrm=iso"></self-uri><abstract abstract-type="short" xml:lang="pt"><p><![CDATA[Partindo da ideia de panóptico desenvolvida por Foucault e dos seus trabalhos ulteriores relativos às tecnologias do self, operacionalizou-se uma descrição densa do ginásio de fitness. Neste sentido, pretendeu-se analisar o modo como o espaço do ginásio condiciona os alunos/clientes nas suas práticas corporais. Tal como foi evidenciado pela descrição efectuada, são vários os factores estruturais do ginásio que lhe conferem um estatuto quase de panóptico. Diríamos um panóptico situado, mas que faz parte de toda uma conjectura social e cultural que se impõe em muitos dos campos sociais em que os indivíduos têm que se mover. Por essa mesma razão, encontram necessidade de cuidar de si, de uma forma disciplinada.]]></p></abstract>
<abstract abstract-type="short" xml:lang="en"><p><![CDATA[Starting out from the Foucault’s idea of the panopticon and his later work relating to technologies of the self, we have operationalized a thick description of the fitness gym. To this end we sought to analyse the way in which the gym space affects learners/clients in their bodily exercises. As the description shows, there are several structural factors in the gym which turn it almost into a panopticon. We might describe it as a panopticon which is situated in a particular place, but which is part of a whole social and cultural conjecture prevalent in many of the social domains in which individuals are required to move. For that very reason, they need to take care of themselves in a disciplined manner.]]></p></abstract>
<abstract abstract-type="short" xml:lang="fr"><p><![CDATA[En partant de l’idée de panoptique développée par Foucault et de ses travaux ultérieurs sur les technologies du self, cet article procède à une description détaillée du gymnase de fitness. Il s’agit d’analyser la manière dont l’espace du gymnase conditionne les élèves/clients dans leurs pratiques corporelles. La description effectuée fait ressortir plusieurs facteurs structuraux du gymnase qui lui confèrent un statut de quasi panoptique. On pourrait dire un panoptique situé, mais qui fait partie d’une conjecture sociale et culturelle qui s’impose dans de nombreux champs sociaux où l’individu doit évoluer. Pour cette raison même, ils éprouvent le besoin de prendre soin d’eux, d’une manière disciplinée.]]></p></abstract>
<abstract abstract-type="short" xml:lang="es"><p><![CDATA[Partiendo de la idea de panóptico desarrollada por Foucault y de sus trabajos anteriores relativos a las tecnologías del yo, se estableció una descripción consistente del gimnasio de fitness. Se pretendió en este sentido, analizar el modo en como el espacio del gimnasio condiciona a los alumnos/clientes en sus ejercicios. Tal como fue demostrado por la descripción efectuada, son varios los factores estructurales del gimnasio que le confieren un estatuto casi de panóptico. Podemos decir un panóptico específico, pero que forma parte de todo un concepto social y cultural que se impone en muchos campos sociales en los que los individuos se deben mover. Por esta misma razón, encuentran la necesidad de cuidar de sí mismos, de forma disciplinada.]]></p></abstract>
<kwd-group>
<kwd lng="pt"><![CDATA[Foucault]]></kwd>
<kwd lng="pt"><![CDATA[panóptico]]></kwd>
<kwd lng="pt"><![CDATA[tecnologias do self]]></kwd>
<kwd lng="pt"><![CDATA[ginásticas de academia]]></kwd>
<kwd lng="en"><![CDATA[Foucault]]></kwd>
<kwd lng="en"><![CDATA[panopticon]]></kwd>
<kwd lng="en"><![CDATA[technologies of the self]]></kwd>
<kwd lng="en"><![CDATA[fitness academies]]></kwd>
<kwd lng="en"><![CDATA[exercise]]></kwd>
<kwd lng="fr"><![CDATA[Foucault]]></kwd>
<kwd lng="fr"><![CDATA[panoptique]]></kwd>
<kwd lng="fr"><![CDATA[technologies du self]]></kwd>
<kwd lng="fr"><![CDATA[gymnastiques d’académie]]></kwd>
<kwd lng="es"><![CDATA[Foucault]]></kwd>
<kwd lng="es"><![CDATA[panóptico]]></kwd>
<kwd lng="es"><![CDATA[tecnologías del self]]></kwd>
<kwd lng="es"><![CDATA[gimnasios]]></kwd>
</kwd-group>
</article-meta>
</front><body><![CDATA[ <P ALIGN="LEFT"> <B>O gin&aacute;sio. Um pan&oacute;ptico deBentham para o cuidado    de si?</B> </P>     <P ALIGN="LEFT"> Ana Lu&#237;sa Pereira<a href="#1">*</a><a name="top1"></a> </P>     <P ALIGN="LEFT">&nbsp;</P>     <P ALIGN="LEFT"><B>Resumo</B> </P>     <P ALIGN="LEFT"> O gin&#225;sio: um pan&#243;ptico de Bentham para o cuidado de    si? </P>     <P ALIGN="justify"> Partindo da ideia de pan&#243;ptico desenvolvida por Foucault    e dos seus trabalhos ulteriores relativos &#224;s tecnologias do <I>self</I>,    operacionalizou-se uma descri&#231;&#227;o densa do gin&#225;sio de <I>fitness</I>.    Neste sentido, pretendeu-se analisar o modo como o espa&#231;o do gin&#225;sio    condiciona os alunos/clientes nas suas pr&#225;ticas corporais. Tal como foi    evidenciado pela descri&#231;&#227;o efectuada, s&#227;o v&#225;rios os factores    estruturais do gin&#225;sio que lhe conferem um estatuto quase de pan&#243;ptico.    Dir&#237;amos um pan&#243;ptico situado, mas que faz parte de toda uma conjectura    social e cultural que se imp&#245;e em muitos dos campos sociais em que os indiv&#237;duos    t&#234;m que se mover. Por essa mesma raz&#227;o, encontram necessidade de cuidar    de si, de uma forma disciplinada. </P>     <P ALIGN="LEFT"> <U>Palavras-chave</U>    Foucault, pan&#243;ptico, tecnologias do <I>self</I>, gin&#225;sticas de academia.    </P>     <P ALIGN="LEFT">&nbsp;</P> <B>Abstract</B>     <P ALIGN="LEFT"> The gym: a Bentham&#146;s panopticon for personal care? </P>     <P ALIGN="justify"> Starting out from the Foucault&#146;s idea of the panopticon    and his later work relating to technologies of the self, we have operationalized    a thick description of the fitness gym. To this end we sought to analyse the    way in which the gym space affects learners/clients in their bodily exercises.    As the description shows, there are several structural factors in the gym which    turn it almost into a panopticon. We might describe it as a panopticon which    is situated in a particular place, but which is part of a whole social and cultural    conjecture prevalent in many of the social domains in which individuals are    required to move. For that very reason, they need to take care of themselves    in a disciplined manner. </P>     ]]></body>
<body><![CDATA[<P ALIGN="LEFT"> <U>Key-words</U>    Foucault, panopticon, technologies of the self, fitness academies, exercise.    </P>     <P ALIGN="LEFT">&nbsp;</P>     <P ALIGN="LEFT"><B>R&#233;sum&#233;</B> </P>     <P ALIGN="LEFT"> Le gymnase: un panoptique de Bentham pour prendre soin de soi    ? </P>     <P ALIGN="justify"> En partant de l&#146;id&#233;e de panoptique d&#233;velopp&#233;e    par Foucault et de ses travaux ult&#233;rieurs sur les technologies du <I>self</I>,    cet article proc&#232;de &#224; une description d&#233;taill&#233;e du gymnase    de <I>fitness</I>. Il s&#146;agit d&#146;analyser la mani&#232;re dont l&#146;espace    du gymnase conditionne les &#233;l&#232;ves/clients dans leurs pratiques corporelles.    La description effectu&#233;e fait ressortir plusieurs facteurs structuraux    du gymnase qui lui conf&#232;rent un statut de quasi panoptique. On pourrait    dire un panoptique situ&#233;, mais qui fait partie d&#146;une conjecture sociale    et culturelle qui s&#146;impose dans de nombreux champs sociaux o&#249; l&#146;individu    doit &#233;voluer. Pour cette raison m&#234;me, ils &#233;prouvent le besoin    de prendre soin d&#146;eux, d&#146;une mani&#232;re disciplin&#233;e. </P>     <P ALIGN="LEFT"> <U>Mots-cl&#233;s</U>    Foucault, panoptique, technologies du <I>self</I>, gymnastiques d&#146;acad&#233;mie.    </P>     <P ALIGN="LEFT">&nbsp;</P>     <P ALIGN="LEFT"><B>Resumen</B> </P>     <P ALIGN="LEFT"> El gimnasio: un pan&#243;ptico de Bentham para su cuidado? </P>     <P ALIGN="justify"> Partiendo de la idea de pan&#243;ptico desarrollada por Foucault    y de sus trabajos anteriores relativos a las tecnolog&#237;as del yo, se estableci&#243;    una descripci&#243;n consistente del gimnasio de <I>fitness</I>. Se pretendi&#243;    en este sentido, analizar el modo en como el espacio del gimnasio condiciona    a los alumnos/clientes en sus ejercicios. Tal como fue demostrado por la descripci&#243;n    efectuada, son varios los factores estructurales del gimnasio que le confieren    un estatuto casi de pan&#243;ptico. Podemos decir un pan&#243;ptico espec&#237;fico,    pero que forma parte de todo un concepto social y cultural que se impone en    muchos campos sociales en los que los individuos se deben mover. Por esta misma    raz&#243;n, encuentran la necesidad de cuidar de s&#237; mismos, de forma disciplinada.  </P>     ]]></body>
<body><![CDATA[<P ALIGN="LEFT"> <U>Palabras-clave</U> Foucault, pan&#243;ptico, tecnolog&#237;as    del <I>self</I>, gimnasios. </P>     <P ALIGN="LEFT">&nbsp;</P>     <P ALIGN="LEFT">Texto completo disponível apenas em PDF.</P>     <P>Full text only available in PDF format.</P>     <P>&nbsp;</P>     <P ALIGN="LEFT">    <B>Refer&#234;ncias bibliogr&#225;ficas</B>    </P>     <!-- ref --><P ALIGN="LEFT"> Bardin, L. (1977), <I>An&#225;lise de Conte&#250;do</I>, Lisboa, Edi&#231;&#245;es 70. &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;[&#160;<a href="javascript:void(0);" onclick="javascript: window.open('/scielo.php?script=sci_nlinks&ref=000029&pid=S0873-6529200600020000700001&lng=','','width=640,height=500,resizable=yes,scrollbars=1,menubar=yes,');">Links</a>&#160;]<!-- end-ref --><P ALIGN="LEFT"> Barnett, C. (1999), &#147;Culture, government and spaciality: reassessing the  &#145;Foucault effect&#146; in cultural-policy studies&#148;, <I>International Journal of  Cultural Studies</I>, 2 (3), pp. 369-397. </P>     <P ALIGN="LEFT"> Baudrillard, J. (1995), <I>A Sociedade de Consumo</I>, Lisboa, Edi&#231;&#245;es 70. </P>     <P ALIGN="LEFT"> Baudrillard, J. (1996), <I>A Troca Simb&#243;lica e a Morte</I> (vol. I), Lisboa, Edi&#231;&#245;es  70. </P>     ]]></body>
<body><![CDATA[<P ALIGN="LEFT"> Bourdieu, P. (1980), <I>Le Sens Pratique, </I>Paris, Les Editions de Minuit. </P>     <P ALIGN="LEFT"> Burgess, R. (1997), <I>A Pesquisa no Terreno: Uma Introdu&#231;&#227;o, </I>Oeiras, Celta  Editora. </P>     <P ALIGN="LEFT"> Consiglieri, V. (2000), <I>As Significa&#231;&#245;es da Arquitectura: 1920-1990</I>, Lisboa,  Editorial Estampa. </P>     <P ALIGN="LEFT"> Costa, A. F. da (1986), &#147;A pesquisa no terreno em Sociologia&#148;, em A. Santos  Silva e J. Madureira Pinto (orgs.), <I>Metodologia das Ci&#234;ncias Sociais</I>, Porto,  Edi&#231;&#245;es Afrontamento, pp. 129-148. </P>     <P ALIGN="LEFT"> Crossley, N. (2004), &#147;The circuit trainer&#146;s habitus: reflexive body techniques  and the sociality of the workout&#148;, <I>Body and Society</I>, 10 (1), pp. 37-69. </P>     <P ALIGN="LEFT"> Dean, M. (2001), &#147;Michel Foucault: &#145;a man in danger&#146;&#148;, em G. Ritzer e B.  Smart (orgs.), <I>Handbook of Social Theory</I>, Londres, Sage Publications, pp.  324-338. </P>     <P ALIGN="LEFT"> Duncan, M. (1994),    &#147;The politics of women&#146;s body images and practices: Foucault, the    panopticon, and shape magazine&#148;, <I>Journal of Sport &amp; Social Issues</I>,    18 (1), pp.&nbsp;48-65. </P>     <P ALIGN="LEFT"> Eskes, T., M. Duncan, e E. Miller (1998), &#147;The discourse of empowerment:  Foucault, Marcuse, and women&#146;s fitness texts&#148;, <I>Journal of Sport &amp; Social  Issues</I>, 22 (3), pp. 317-344. </P>     <P ALIGN="LEFT"> Featherstone, M. (1991), &#147;The body in consumer culture&#148;, em M. Featherstone,  M. Hepworth e B. Turner (orgs.), <I>The Body: Social Process and Cultural  Theory</I>, Londres, Sage Publications, pp. 170-196. </P>     <P ALIGN="LEFT"> Fernandes, A. (1999), <I>Para uma Sociologia da Cultura</I>, Porto, Campo das  Letras. </P>     ]]></body>
<body><![CDATA[<P ALIGN="LEFT"> Ferreira, V. (2003), &#147;Atitudes dos jovens portugueses perante o corpo&#148;,  em M. Cabral e J. Pais (orgs.), <I>Condutas de Risco, Pr&#225;ticas Culturais e  Atitudes Perante o Corpo</I>, Oeiras, Secretaria de Estado da Juventude e Desportos,  Celta Editora, pp. 265-366. </P>     <P ALIGN="LEFT"> Foucault, M. (1975), <I>Surveiller et Punir</I>, Paris, Gallimard. </P>     <P ALIGN="LEFT"> Foucault, M. (1979), <I>Microf&#237;sica del Poder </I>(2.&#170; ed.), Madrid, La Piqueta. </P>     <P ALIGN="LEFT"> Foucault, M. (1981), <I>Power/Knowledge: Selected Interviews, 1972-1977</I>, Toronto,  Random House. </P>     <P ALIGN="LEFT"> Foucault, M. (1988), &#147;Technologies of the self&#148;, em L. Martin, H. Gutman  e P. Hutton (orgs.), <I>Technologies of the Self: A Seminar with Michel Foucault</I>,  Massachusetts, The University of Massachusetts Press, pp. 16-49. </P>     <P ALIGN="LEFT"> Foucault, M. (1993), &#147;About the beginning of the hermeneutics of the self:  two lectures at Darmouth&#148;, <I>Political Theory</I>, 21 (2), pp. 198-227. </P>     <P ALIGN="LEFT"> Foucault, M. (1994a), <I>Hist&#243;ria da Sexualidade I: A Vontade de Saber</I>, Lisboa,  Rel&#243;gio d&#146;&#193;gua. </P>     <P ALIGN="LEFT"> Foucault, M. (1994b), <I>Hist&#243;ria da Sexualidade II: O Uso dos Prazeres</I>, Lisboa,  Rel&#243;gio d&#146;&#193;gua. </P>     <P ALIGN="LEFT"> Foucault, M. (1994c), <I>Hist&#243;ria da Sexualidade III: O Cuidado de Si</I>, Lisboa,  Rel&#243;gio d&#146;&#193;gua. </P>     <P ALIGN="LEFT"> Frank, A. (1996), &#147;Reconciliatory alchemy: bodies, narratives and power&#148;,  <I>Body and Society</I>, II (3), pp. 53-71. </P>     ]]></body>
<body><![CDATA[<P ALIGN="LEFT"> Giddens, A. (1994), <I>Modernidade e Identidade Pessoal</I>, Oeiras, Celta Editora. </P>     <P ALIGN="LEFT"> Giddens, A. (2000), &#147;Viver numa sociedade p&#243;s-tradicional&#148;, em U. Beck,  A. Giddens e S. Lash (orgs.), <I>Moderniza&#231;&#227;o Reflexiva: Pol&#237;tica, Tradi&#231;&#227;o  e Est&#233;tica no Mundo Moderno, </I>Oeiras, Celta Editora, pp. 53-104. </P>     <P ALIGN="LEFT"> Gomes, R. (2003), &#147;A cultura de consumo do corpo contempor&#226;neo e a queda  da educa&#231;&#227;o f&#237;sica escolar: reflex&#245;es pouco &#243;bvias&#148;, em Instituto do Desporto  de Portugal (org.), <I>O Desporto para Al&#233;m do &#211;bvio</I>, Lisboa, Instituto do  Desporto de Portugal, pp. 87-99. </P>     <P ALIGN="LEFT"> Gomes, R. (2005a), &#147;O corpo como lugar de lazer&#148;, em R. Gomes (org.), <I>Os  Lugares do Lazer</I>, Lisboa, Instituo do Desporto de Portugal, pp. 105-121. </P>     <P ALIGN="LEFT"> Gomes, R. (2005b), <I>O Governo da Educa&#231;&#227;o em Portugal</I>, Coimbra, Imprensa  da Universidade. </P>     <P ALIGN="LEFT"> Hall, E. (1994), <I>A Linguagem Silenciosa</I>, Lisboa, Rel&#243;gio d&#146;&#193;gua. </P>     <P ALIGN="LEFT"> Le Breton, D. (1999), <I>L&#146;Adieu au Corps</I>, Paris, &#201;ditions M&#233;taili&#233;. </P>     <P ALIGN="LEFT"> Lemke, T. (2001), &#147;&#146;The birth of bio-politics&#146;: Michel Foucault&#146;s lecture  at the Coll&#232;ge de France on neo-liberal governmentality&#148;, <I>Economy and Society</I>,  30 (2), pp. 190-207. </P>     <P ALIGN="LEFT"> Maguire, J. (2001), &#147;Fit and flexible: the fitness industry, personal trainers  and emotional service labor&#148;, <I>Sociology of Sport Journal</I>, 18, pp. 379-402. </P>     <P ALIGN="LEFT"> Maguire, J. (2002), &#147;Body lessons: fitness publishing and the cultural  production of the fitness consumer&#148;, <I>International Review for Sociology  of Sport</I>, 37 (3-4), pp. 449-464. </P>     ]]></body>
<body><![CDATA[<P ALIGN="LEFT"> Markula, P. (2003), &#147;The technologies of the self: sport, feminism, and  Foucault&#148;, <I>Sociology of Sport Journal</I>, 20, pp. 87-107. </P>     <P ALIGN="LEFT"> Marzano-Parisoli, M. (2001), &#147;The contemporary construction of a perfect  body image: bodybuilding, exercise addiction, and eating disorders&#148;, <I>Quest</I>,  53, pp. 216-230. </P>     <P ALIGN="LEFT"> Pereira, A. (2002), &#147;Raz&#245;es para a pr&#225;tica de gin&#225;sticas de academia como  actividade de lazer&#148;, <I>RPCD, Revista Portuguesa de Ci&#234;ncias do Desporto</I>,  2 (4), pp. 57-63. </P>     <P ALIGN="LEFT"> Plat&#227;o (1999), &#147; F&#233;don&#148; em <I>Plat&#227;o</I>, <I>Di&#225;logos III </I>(3.&#170; ed.), Lisboa, Europa-Am&#233;rica,  pp. 84-166. </P>     <P ALIGN="LEFT"> Santos, J. S. (2000), &#147;O espelho e o reflexo: fantasias e perplexidades,  I parte&#148;, <I>Brot&#233;ria</I>, 151, pp. 165-187. </P>     <P ALIGN="LEFT"> Sassatelli, R. (1999), &#147;Interaction order and beyond: a field analysis  of body culture within fitness gyms&#148;, <I>Body and Society</I>, V (2-3), pp. 227-248. </P>     <P ALIGN="LEFT"> Shildrick, M., e J. Price (1996), &#147;Breaking the boundaries of the broken  body&#148;, <I>Body and Society</I>, II (4), pp. 93-113. </P>     <P ALIGN="LEFT"> Shilling, C. (1997), <I>The Body and Social Theory</I> (3.&#170; ed.), Londres, Sage  Publications. </P>     <P ALIGN="LEFT"> Silva, A. S. (1994), <I>Tempos Cruzados: Um Estudo Interpretativo da Cultura  Popular</I>, Porto, Edi&#231;&#245;es Afrontamento. </P>     <P ALIGN="LEFT"> Simmel, G. (1997), <I>Simmel on Culture</I>, D. Frisby e M. Featherstone (orgs.),  Londres, Sage Publications. </P>     ]]></body>
<body><![CDATA[<P ALIGN="LEFT"> Spielvogel, L. (2002), &#147;The discipline of space in a Japonese fitness club&#148;,  <I>Sociology of Sport Journal</I>, 19, pp. 189-205. </P>     <P ALIGN="LEFT"> Turner, B. (1996), <I>The Body and Society </I>(2.&#170; ed.), Londres, Sage Publications. </P>     <P ALIGN="LEFT"> Vala, J. (1986), &#147;A an&#225;lise de conte&#250;do&#148;, em A. Santos Silva e J. Madureira  (orgs.), <I>Metodologia das Ci&#234;ncias Sociais</I>, Porto, Edi&#231;&#245;es Afrontamento,  pp. 101-128. </P>     <P ALIGN="LEFT"> Warde, A. (2001), &#147;Intermedia&#231;&#227;o cultural e altera&#231;&#227;o    do gosto: discursos sobre a prepara&#231;&#227;o de alimentos&#148;, em C. Fortuna    (org.), <I>Cidade, Cultura e Globaliza&#231;&#227;o</I>, Oeiras, Celta Editora,    pp. 121-134. </P>     <P ALIGN="LEFT">&nbsp;</P>     <P ALIGN="LEFT"> <a href="#top1">*</a><a name="1"></a>Gabinete de Sociologia do    Desporto da Faculdade de Ci&#234;ncias do Desporto e de Educa&#231;&#227;o F&#237;sica    da Universidade do Porto. Doutora em Ci&#234;ncias do Desporto e docente de    Sociologia do Desporto na Faculdade de Ci&#234;ncias do Desporto e de Educa&#231;&#227;o    F&#237;sica da Universidade do Porto. Integra a Unidade de Investiga&#231;&#227;o    do Instituto de Sociologia da Universidade do Porto. <I>E-mail</I>:&nbsp;<a href="mailto:analp@fcdef.up.pt">analp@fcdef.up.pt</a>.  </P>     <P ALIGN="LEFT">&nbsp; </P>      ]]></body><back>
<ref-list>
<ref id="B1">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Bardin]]></surname>
<given-names><![CDATA[L.]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Análise de Conteúdo]]></source>
<year>1977</year>
<publisher-loc><![CDATA[Lisboa ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Edições 70]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
</ref-list>
</back>
</article>
