<?xml version="1.0" encoding="ISO-8859-1"?><article xmlns:mml="http://www.w3.org/1998/Math/MathML" xmlns:xlink="http://www.w3.org/1999/xlink" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance">
<front>
<journal-meta>
<journal-id>1645-0086</journal-id>
<journal-title><![CDATA[Psicologia, Saúde & Doenças]]></journal-title>
<abbrev-journal-title><![CDATA[Psic., Saúde & Doenças]]></abbrev-journal-title>
<issn>1645-0086</issn>
<publisher>
<publisher-name><![CDATA[Sociedade Portuguesa de Psicologia da Saúde]]></publisher-name>
</publisher>
</journal-meta>
<article-meta>
<article-id>S1645-00862003000100010</article-id>
<title-group>
<article-title xml:lang="en"><![CDATA[Anxiety, depression and traits of personality in COPD patients]]></article-title>
<article-title xml:lang="pt"><![CDATA[Ansiedade, depressão e traços de personalidade em pacientes com DPOC]]></article-title>
</title-group>
<contrib-group>
<contrib contrib-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Souza]]></surname>
<given-names><![CDATA[Camila B. de]]></given-names>
</name>
<xref ref-type="aff" rid="A01"/>
<xref ref-type="aff" rid="A02"/>
</contrib>
<contrib contrib-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Cendon]]></surname>
<given-names><![CDATA[Sonia]]></given-names>
</name>
<xref ref-type="aff" rid="A03"/>
<xref ref-type="aff" rid="A04"/>
</contrib>
<contrib contrib-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Cavalhero]]></surname>
<given-names><![CDATA[Leny]]></given-names>
</name>
<xref ref-type="aff" rid="A03"/>
<xref ref-type="aff" rid="A04"/>
</contrib>
<contrib contrib-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Jardim]]></surname>
<given-names><![CDATA[José Roberto de Brito]]></given-names>
</name>
<xref ref-type="aff" rid="A03"/>
<xref ref-type="aff" rid="A04"/>
</contrib>
<contrib contrib-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Bogossian]]></surname>
<given-names><![CDATA[Miguel]]></given-names>
</name>
<xref ref-type="aff" rid="A03"/>
<xref ref-type="aff" rid="A04"/>
</contrib>
</contrib-group>
<aff id="A01">
<institution><![CDATA[,Universidade Metodista de São Paulo  ]]></institution>
<addr-line><![CDATA[ ]]></addr-line>
</aff>
<aff id="A02">
<institution><![CDATA[,Universidade Federal de São Paulo  ]]></institution>
<addr-line><![CDATA[ ]]></addr-line>
<country>Brasil</country>
</aff>
<aff id="A03">
<institution><![CDATA[,Universidade Federal de São Paulo Departmento de Pneumologia ]]></institution>
<addr-line><![CDATA[ ]]></addr-line>
</aff>
<aff id="A04">
<institution><![CDATA[,Escola Paulista de Medicina  ]]></institution>
<addr-line><![CDATA[Brasil ]]></addr-line>
</aff>
<pub-date pub-type="pub">
<day>00</day>
<month>07</month>
<year>2003</year>
</pub-date>
<pub-date pub-type="epub">
<day>00</day>
<month>07</month>
<year>2003</year>
</pub-date>
<volume>4</volume>
<numero>1</numero>
<fpage>149</fpage>
<lpage>162</lpage>
<copyright-statement/>
<copyright-year/>
<self-uri xlink:href="http://scielo.pt/scielo.php?script=sci_arttext&amp;pid=S1645-00862003000100010&amp;lng=en&amp;nrm=iso"></self-uri><self-uri xlink:href="http://scielo.pt/scielo.php?script=sci_abstract&amp;pid=S1645-00862003000100010&amp;lng=en&amp;nrm=iso"></self-uri><self-uri xlink:href="http://scielo.pt/scielo.php?script=sci_pdf&amp;pid=S1645-00862003000100010&amp;lng=en&amp;nrm=iso"></self-uri><abstract abstract-type="short" xml:lang="en"><p><![CDATA[The present research was performed in order to describe the state-trait anxiety frequencies and the prevalence of depression in COPD patients. Data on psychological evaluation were obtained from The Human Figure Drawing (personality traits), Beck Depression Inventory (BID) and Trait-State Anxiety Inventory. Data on disease status was obtained through the Pulmonary Function Test (spirometry), Arterial Blood Gases measures, Borg Dyspnea Scale after a 6-minute walk test and clinical information. It was evidenced that the COPD patients had severe emotional control, many emotional difficulties in establishing intense personal relationship with exchange of tenderness and difficulties in expressing their emotions. COPD patients also had a high prevalence of anxiety and depression as personality characteristics, no matter the clinical disease stage.]]></p></abstract>
<abstract abstract-type="short" xml:lang="pt"><p><![CDATA[O presente estudo teve como objetivos descrever o estado às freqüências dos traços e estados de ansiedade e a prevalência de depressão em pacientes de DPOC e verificar a variação desses aspectos de acordo com parâmetros de função pulmonar. Os dados na avaliação psicológica foram obtidos do teste do desenho da figura humana (traços da personalidade), Inventário de depressão Beck (BDI) e do inventário de ansiedade Traço-Estado (IDATE). Os dados do estadiamento da doença foram obtidos com o teste de função pulmonar , medidas dos gases de sangue arterial, escala de dispnéia de Borg após o teste da caminhada de 6 minutos e dados da ficha clínica. Evidenciou-se que os pacientes apresentam um controle emocional severo, muitas dificuldades emocionais para estabelecer relacionamento pessoal intenso e troca de afeto e dificuldades para expressar suas emoções. Os pacientes de DPOC mostraram prevalência elevada da ansiedade e da depressão como uma característica da personalidade, sem interferência significativa do estágio clínico da doença.]]></p></abstract>
<kwd-group>
<kwd lng="en"><![CDATA[Anxiety]]></kwd>
<kwd lng="en"><![CDATA[COPD psychology]]></kwd>
<kwd lng="en"><![CDATA[Depression]]></kwd>
<kwd lng="en"><![CDATA[Psychological Tests]]></kwd>
<kwd lng="pt"><![CDATA[Ansiedade]]></kwd>
<kwd lng="pt"><![CDATA[Depressão]]></kwd>
<kwd lng="pt"><![CDATA[Doença Pulmonar Obstrutiva Crónica]]></kwd>
<kwd lng="pt"><![CDATA[Psicologia da Saúde]]></kwd>
<kwd lng="pt"><![CDATA[Testes psicológicos]]></kwd>
</kwd-group>
</article-meta>
</front><body><![CDATA[ <div class=Section1>      <p align=center style='text-align:center'><b><span lang=EN-GB style='mso-ansi-language: EN-GB'>Anxiety, Depression and Traits of Personality in COPD Patients</span></b><span lang=EN-GB style='mso-ansi-language:EN-GB'><o:p></o:p></span></p>      <p align=center style='text-align:center'>Camila B. de Souza<sup><a href="#1">*</a><a name=top1></a>1</sup>, Sonia Cendon<sup>2</sup>, <span class=SpellE>Leny</span> Cavalhero<sup>2</sup>, </p>      <p align=center style='text-align:center'>José Roberto de Brito Jardim<sup>2</sup>, &amp; Miguel Bogossian<sup>2</sup></p>      <p align=center style='text-align:center'><sup>1</sup>Universidade Metodista de São Paulo; Universidade Federal de São Paulo, Brasil </p>      <p align=center style='text-align:center'><sup>2</sup>Departmento de Pneumologia <span class=GramE>-</span> Universidade Federal de São Paulo; Escola Paulista de Medicina, Brasil </p>      <p align=center style='text-align:center'>&nbsp;</p>      <p><b><span lang=EN-GB style='mso-ansi-language:EN-GB'>ABSTRACT: </span></b><span lang=EN-GB style='mso-ansi-language:EN-GB'>The present research was performed in order to describe the state-trait anxiety frequencies and the prevalence of depression in COPD patients. Data on psychological evaluation were obtained from The Human Figure Drawing (personality traits), Beck Depression Inventory (</span><st1:stockticker><span  lang=EN-GB style='mso-ansi-language:EN-GB'>BID</span></st1:stockticker><span lang=EN-GB style='mso-ansi-language:EN-GB'>) and Trait-State Anxiety Inventory. Data on disease status was obtained through the Pulmonary Function Test (<span class=SpellE>spirometry</span>), Arterial Blood Gases measures, Borg <span class=SpellE>Dyspnea</span> Scale after a 6-minute walk test and clinical information. It was evidenced that the COPD patients had severe emotional control, many emotional difficulties in establishing intense personal relationship with exchange of tenderness and difficulties in expressing their emotions. COPD patients also had a high prevalence of anxiety and depression as personality characteristics, no matter the clinical disease stage. <o:p></o:p></span></p>      <p><i><span lang=EN-GB style='mso-ansi-language:EN-GB'>Key words</span></i><span lang=EN-GB style='mso-ansi-language:EN-GB'>: Anxiety, COPD psychology, Depression, Psychological Tests. <o:p></o:p></span></p>      <p><span lang=EN-GB style='mso-ansi-language:EN-GB'>&nbsp; <o:p></o:p></span></p>      ]]></body>
<body><![CDATA[<p><span lang=EN-GB style='mso-ansi-language:EN-GB'>&nbsp;<o:p></o:p></span></p>      <p align=center style='text-align:center'><b>Ansiedade, Depressão e Traços de Personalidade em Pacientes com DPOC</b></p>      <p><b>RESUMO: </b>O presente estudo teve como <span class=SpellE>objetivos</span> descrever o estado às <span class=SpellE>freqüências</span> dos traços e estados de ansiedade e a prevalência de depressão em pacientes de DPOC e verificar a variação desses aspectos de acordo com parâmetros de função pulmonar. Os dados na avaliação psicológica foram obtidos do teste do desenho da figura humana (traços da personalidade), Inventário de depressão <span class=SpellE>Beck</span> (BDI) e do inventário de ansiedade <span class=SpellE>Traço-Estado</span> (IDATE). Os dados do <span class=SpellE>estadiamento</span> da doença foram obtidos com o teste de função pulmonar, medidas dos gases de sangue arterial, escala de <span class=SpellE>dispnéia</span> de <span class=SpellE>Borg</span> após o teste da caminhada de 6 minutos e dados da ficha clínica. Evidenciou-se que os pacientes apresentam um controle emocional severo, muitas dificuldades emocionais para estabelecer relacionamento pessoal intenso e troca de <span class=SpellE>afeto</span> e dificuldades para expressar suas emoções. Os pacientes de DPOC mostraram prevalência elevada da ansiedade e da depressão como uma característica da personalidade, sem interferência significativa do estágio clínico da doença. </p>      <p><span class=GramE><i>Palavras chave</i></span><i>: </i>Ansiedade, Depressão, Doença Pulmonar Obstrutiva Crónica, Psicologia da Saúde, Testes psicológicos. </p>      <p>&nbsp; </p>      <p>&nbsp; </p>      <p>Texto completo disponível apenas em PDF. </p>      <p><span class=GramE><span lang=EN-GB style='mso-ansi-language:EN-GB'>Full text only available in PDF format.</span></span><span lang=EN-GB style='mso-ansi-language: EN-GB'><o:p></o:p></span></p>      <p><span lang=EN-GB style='mso-ansi-language:EN-GB'>&nbsp;<o:p></o:p></span></p>      <p align=center style='text-align:center'><span lang=EN-GB style='mso-ansi-language: EN-GB'>REFERENCES<o:p></o:p></span></p>      ]]></body>
<body><![CDATA[<p align=center style='text-align:center'><span lang=EN-GB style='mso-ansi-language: EN-GB'>&nbsp; <o:p></o:p></span></p>      <!-- ref --><p><span class=SpellE><span class=GramE><span lang=EN-GB style='mso-ansi-language: EN-GB'>Acri</span></span></span><span class=GramE><span lang=EN-GB style='mso-ansi-language:EN-GB'>, J.B., &amp; <span class=SpellE>Grunberg</span>, N. (1992).</span></span><span lang=EN-GB style='mso-ansi-language:EN-GB'> A psychophysical task to quantify smoking cessation-induced irritability: The reactive irritability scale (RIS). <i>Addiction <span class=SpellE>Behavior</span>, 17</i>, 587-601. <o:p></o:p></span>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;[&#160;<a href="javascript:void(0);" onclick="javascript: window.open('/scielo.php?script=sci_nlinks&ref=000024&pid=S1645-0086200300010001000001&lng=','','width=640,height=500,resizable=yes,scrollbars=1,menubar=yes,');">Links</a>&#160;]<!-- end-ref --><p><span class=SpellE><span lang=EN-GB style='mso-ansi-language:EN-GB'>Agle</span></span><span lang=EN-GB style='mso-ansi-language:EN-GB'>, D.P., &amp; <span class=SpellE>Baum<span class=GramE>,G.L</span></span>.(1977). <span class=GramE>Psychological aspects of chronic obstructive pulmonary disease.</span> </span><span class=SpellE><i>Medical</i></span><i> <span class=SpellE>Clinics</span> <span class=SpellE>of</span> <span class=SpellE>North</span> <span class=SpellE>America</span>, <span class=GramE>61<span style='font-style:normal'>(4</span></span></i>), 749-758. </p>      <p>Almeida, O.P. de, <span class=SpellE>Lafer</span>, B., &amp; Miguel Filho, E.C. <span class=GramE>(1990</span>). Depressão no idoso: Uma revisão. <span class=SpellE><i><span lang=EN-GB style='mso-ansi-language:EN-GB'>Revista</span></i></span><i><span lang=EN-GB style='mso-ansi-language:EN-GB'> <span class=SpellE>Paulista</span> de <span class=SpellE>Medicina</span>, 108</span></i><span lang=EN-GB style='mso-ansi-language:EN-GB'>(2), 15-19. <o:p></o:p></span></p>      <p><span class=GramE><span lang=EN-GB style='mso-ansi-language:EN-GB'>Bauer, H., &amp; <span class=SpellE>Duijsens</span>, I. (1998).</span></span><span lang=EN-GB style='mso-ansi-language:EN-GB'> Personality disorders in pulmonary patients. <span class=GramE><i>British Journal of Medicine and Psychology, 71, </i>165-73.</span> <o:p></o:p></span></p>      <p><span class=GramE><span lang=EN-GB style='mso-ansi-language:EN-GB'>Beck, A.T., &amp; <span class=SpellE>Beamesderfer</span>, A. (1974).</span></span><span lang=EN-GB style='mso-ansi-language:EN-GB'> Assessment of depression: The depression inventory. </span><span class=SpellE><i>Pharmacopsychiatry</i></span><i>, 7</i>, 151-169. </p>      <p><span class=SpellE>Biaggio</span>, A.M.B., &amp; Natalício, I. (1979). <i>Inventário de ansiedade <span class=SpellE>traço-estado</span> </i><span class=GramE>-</span> <i>Manual</i>. Rio de Janeiro: Centro Editor de Psicologia Aplicada <span class=SpellE>Ltda</span>. </p>      <p><span class=SpellE>Borak</span>, J., <span class=SpellE>Chodosowska</span>, E., <span class=SpellE>Matuszewski</span>, A., &amp; <span class=SpellE>Zielinski</span>, J. (1998). <span lang=EN-GB style='mso-ansi-language:EN-GB'>Emotional status does not alter exercise tolerance in patients with chronic obstructive pulmonary disease. <i>European Journal of Respiratory Diseases, 12</i>, 370-373. <o:p></o:p></span></p>      <p><span class=SpellE><span class=GramE><span lang=EN-GB style='mso-ansi-language: EN-GB'>Borak</span></span></span><span class=GramE><span lang=EN-GB style='mso-ansi-language:EN-GB'>, J., <span class=SpellE>Sliwinski</span>, P., <span class=SpellE>Tobiasz</span>, M., <span class=SpellE>Górecka</span>, D., &amp; Zielinski, J. (1996).</span></span><span lang=EN-GB style='mso-ansi-language: EN-GB'> <span class=GramE>Psychological status of COPD patients before and after one year of long-term oxygen therapy.</span> <span class=SpellE><i>Monaldi</i></span><i> Archives of Chest Disease, 51</i>(1), 7-11. <o:p></o:p></span></p>      <p><span lang=EN-GB style='mso-ansi-language:EN-GB'>Borg, G. (1982). <span class=GramE>Psychophysical basis of perceived exertion.</span> <i>Medical <span class=SpellE>Sciencies</span> of Sports Exercise, 14</i>, 377-381. <o:p></o:p></span></p>      ]]></body>
<body><![CDATA[<p><span class=SpellE>Botega</span>, N., <span class=SpellE>Bio</span>, M., <span class=SpellE>Zomignani</span>, M., Garcia <span class=SpellE>Jr</span>. C., &amp; Pereira, W. (1995). Transtornos do humor em enfermaria de clínica médica e validação de escala de medida (HAD) de ansiedade e depressão. <i>Revista de Saúde Pública, <span class=GramE>29<span style='font-style:normal'>(5</span></span></i>), 355-363. </p>      <p><span class=SpellE>Brashar</span>, R.E. (1983). <span class=SpellE>Hyperventilation</span> <span class=SpellE>syndrome</span>. <span class=SpellE><i>Lung</i></span><i>, 161, </i>257-273. </p>      <p><span class=SpellE><span class=GramE><span lang=EN-GB style='mso-ansi-language: EN-GB'>Cassileth</span></span></span><span class=GramE><span lang=EN-GB style='mso-ansi-language:EN-GB'>, B., Lusk, E., <span class=SpellE>Strouse</span>, T., Miller, D., Brown, L., Cross, P., &amp; <span class=SpellE>Tenaglia</span>, A. (1984).</span></span><span lang=EN-GB style='mso-ansi-language:EN-GB'> Psychosocial status in chronic illness: A comparative analysis of six diagnostic groups. </span><span class=SpellE><i>New</i></span><i> <span class=SpellE>England</span> <span class=SpellE>Journal</span> <span class=SpellE>of</span> <span class=SpellE>Medicine</span>, <span class=GramE>311<span style='font-style:normal'>(8</span></span></i>), 506-510. </p>      <p><span class=GramE><span lang=EN-GB style='mso-ansi-language:EN-GB'>Clark, T.J., &amp; Cochrane, G. (1970).</span></span><span lang=EN-GB style='mso-ansi-language:EN-GB'> <span class=GramE>Effect of personality on alveolar ventilation in patients with chronic airways obstruction.</span> </span><span class=SpellE><i>British</i></span><i> <span class=SpellE>Medical</span> <span class=SpellE>Journal</span>, 31, </i>273-275. </p>      <p><span class=SpellE>Corman</span>, L. (1979). <i>O teste do desenho de família</i>. <span lang=EN-GB style='mso-ansi-language:EN-GB'>São Paulo, <span class=SpellE>Mestre</span> <span class=SpellE>Jou</span>. <o:p></o:p></span></p>      <p><span class=GramE><span lang=EN-GB style='mso-ansi-language:EN-GB'>Cox, N., <span class=SpellE>Hendriks</span>, J., <span class=SpellE>Binkhorst</span>, R., &amp; Van <span class=SpellE>Herwaarden</span>, C. (1992).</span></span><span lang=EN-GB style='mso-ansi-language:EN-GB'> <span class=GramE>Symptoms, physical performance and psychosocial parameters before and after pulmonary rehabilitation.</span> <i>International Journal of Rehabilitation Research, 15, </i>140-147. <o:p></o:p></span></p>      <p><span class=SpellE><span class=GramE><span lang=EN-GB style='mso-ansi-language: EN-GB'>Dekhuijzen</span></span></span><span class=GramE><span lang=EN-GB style='mso-ansi-language:EN-GB'>, P.N., <span class=SpellE>Beek</span>, M., <span class=SpellE>Folgering</span>, H., &amp; Van <span class=SpellE>Herwaarden</span>, C. (1990).</span></span><span lang=EN-GB style='mso-ansi-language:EN-GB'> <span class=GramE>Psychological changes during pulmonary rehabilitation and target-flow <span class=SpellE>inspiratory</span> muscle training in COPD patients with a <span class=SpellE>ventilatory</span> limitation during exercise.</span> <i>International Journal of Rehabilitation Research, 13, </i>109-117. <o:p></o:p></span></p>      <p><span class=GramE><span lang=EN-GB style='mso-ansi-language:EN-GB'>Dudley, D.L., Glaser, E., Jorgenson, M., &amp; Logan, D. (1980).</span></span><span lang=EN-GB style='mso-ansi-language:EN-GB'> <span class=GramE>Psychosocial concomitants to rehabilitation in chronic obstructive pulmonary disease.</span> <i>Chest, 77</i>(3), 413-420. <o:p></o:p></span></p>      <p><span class=GramE><span lang=EN-GB style='mso-ansi-language:EN-GB'>Dudley, D., <span class=SpellE>Sitzman</span>, J., &amp; <span class=SpellE>Rugg</span>, M. (1985).</span></span><span lang=EN-GB style='mso-ansi-language:EN-GB'> <span class=GramE>Psychiatric aspects of patients with chronic obstructive pulmonary disease.</span> <i>Advances in Psychosomatic Medicine, 14</i>, 64-77. <o:p></o:p></span></p>      <p><span class=GramE><span lang=EN-GB style='mso-ansi-language:EN-GB'>Ede, L., <span class=SpellE>Yzermans</span>, C., &amp; <span class=SpellE>Brouwer</span>, H. (1999).</span></span><span lang=EN-GB style='mso-ansi-language:EN-GB'> Prevalence of depression in patients with chronic obstructive pulmonary disease: A systematic review. <i>Thorax, 54</i>, 688-692. <o:p></o:p></span></p>      ]]></body>
<body><![CDATA[<p><span class=GramE><span lang=EN-GB style='mso-ansi-language:EN-GB'>Emery, C., Leatherman, N., <span class=SpellE>Burker</span>, E., &amp; Macintyre, N. (1991).</span></span><span lang=EN-GB style='mso-ansi-language:EN-GB'> <span class=GramE>Psychological outcomes of a pulmonary <span class=SpellE>rehabilitaion</span> program.</span> <i>Chest, 100</i>(3), 613-617. <o:p></o:p></span></p>      <p><span lang=EN-GB style='mso-ansi-language:EN-GB'>Gift, A., &amp; <span class=SpellE>Mccrone</span>, S. (1993). <span class=GramE>Depression in patients with COPD.</span> <i>Heart &amp; Lung, 22</i>(4), 289-297. <o:p></o:p></span></p>      <p><span class=GramE><span lang=EN-GB style='mso-ansi-language:EN-GB'>Gift, A., <span class=SpellE>Plaut</span>, M., &amp; <span class=SpellE>Jacox</span>, A. (1986).</span></span><span lang=EN-GB style='mso-ansi-language:EN-GB'> <span class=SpellE>Psychologic</span> and physiologic factors related to <span class=SpellE>dyspnea</span> in <span class=SpellE>sujects</span> with chronic obstructive pulmonary disease. <i>Heart &amp; Lung, 15</i>(6), 595-601. <o:p></o:p></span></p>      <p><span class=GramE><span lang=EN-GB style='mso-ansi-language:EN-GB'>Gift, A., Wood, R., &amp; Cahill, C. (1989).</span></span><span lang=EN-GB style='mso-ansi-language:EN-GB'> <span class=GramE>Depression, <span class=SpellE>somatization</span> and steroid use in chronic obstructive pulmonary disease.</span> <i>International Journal of <span class=SpellE>Nursering</span> Study, 26</i>(3), 281-286. <o:p></o:p></span></p>      <p><span class=GramE><span lang=EN-GB style='mso-ansi-language:EN-GB'>Greenberg, M., Ryan, J., &amp; <span class=SpellE>Bourlier</span>, P. (1985).</span></span><span lang=EN-GB style='mso-ansi-language:EN-GB'> <span class=GramE>Psychological and neuropsychological aspects of COPD.</span> <i>Psychosomatics, 26</i>(1), 29-33. <o:p></o:p></span></p>      <p><span class=GramE><span lang=EN-GB style='mso-ansi-language:EN-GB'>Hammer, E. (1978).</span></span><span lang=EN-GB style='mso-ansi-language:EN-GB'> <span class=GramE><i>Tests <span class=SpellE>proyectivos</span> <span class=SpellE>gráficos</span></i>.</span> Buenos Aires: <span class=SpellE>Paidós</span>. <o:p></o:p></span></p>      <p><span lang=EN-GB style='mso-ansi-language:EN-GB'>Hughes, J.R. (1993). <span class=GramE>Possible effects of smoke-free impatient units on psychiatric diagnosis and treatment.</span> <i>Journal of Clinical Psychiatry, 54</i>(3), 109-114. <o:p></o:p></span></p>      <p><span lang=EN-GB style='mso-ansi-language:EN-GB'>Ismail, K., &amp; <span class=SpellE>Wessely</span>, S. (1995). <span class=GramE>Psychiatric complications of corticosteroid therapy.</span> <i>British Journal of Hospital Medicine, 53</i>(10), 495-499. <o:p></o:p></span></p>      <p><span class=SpellE><span lang=EN-GB style='mso-ansi-language:EN-GB'>Kalache</span></span><span lang=EN-GB style='mso-ansi-language:EN-GB'>, A., <span class=SpellE>Veras</span>, R., &amp; Ramos, L<span class=GramE>.(</span>1987). </span>O envelhecimento da população mundial. Um desafio novo. <i>Revista de Saúde Pública, <span class=GramE>21<span style='font-style:normal'>(3</span></span></i>), 200-210. </p>      <p><span class=SpellE>Kinsman</span>, R.A., <span class=SpellE>Yaroush</span>, R., <span class=SpellE>Fernandez</span>, M., <span class=SpellE>Dirks</span>, J., <span class=SpellE>Schocket</span>, M., &amp; <span class=SpellE>Fukuhara</span>, B. (1983). <span class=GramE><span lang=EN-GB style='mso-ansi-language:EN-GB'>Symptoms and experiences in chronic bronchitis and emphysema.</span></span><span lang=EN-GB style='mso-ansi-language:EN-GB'> <i>Chest, 83</i>(5), 755-761. <o:p></o:p></span></p>      ]]></body>
<body><![CDATA[<p><span class=SpellE><span lang=EN-GB style='mso-ansi-language:EN-GB'>Knoplich</span></span><span lang=EN-GB style='mso-ansi-language:EN-GB'>, J., <span class=SpellE>Tosi</span>, S., <span class=SpellE>Pelegrini</span>, T., &amp; Ramadan, Z. (1988). </span>Enfoque <span class=SpellE>sócio-psicossomático</span> do paciente assintomático. <i>Revista Brasileira de <span class=SpellE>Reumatolologia</span>, <span class=GramE>28<span style='font-style:normal'>(2</span></span></i>), 58-62. </p>      <p><span class=SpellE>Lahdensuo</span>, A., <span class=SpellE>Ojanen</span>, M., <span class=SpellE>Ahonen</span>, A., <span class=SpellE>Laitinen</span>, J., <span class=SpellE>Poppius</span>, H., <span class=SpellE>Salorinne</span>, Y., <span class=SpellE>et</span> al. <span lang=EN-GB style='mso-ansi-language: EN-GB'>(1989). <span class=GramE>Psychosocial effects of continuous oxygen therapy in <span class=SpellE>hypoxaemic</span> chronic obstructive pulmonary disease patients.</span> <i>European Respiratory Journal, 2</i>, 977-980. <o:p></o:p></span></p>      <p><span class=GramE><span lang=EN-GB style='mso-ansi-language:EN-GB'>Lambert, C.E., &amp; Lambert, V.A. (1987).</span></span><span lang=EN-GB style='mso-ansi-language:EN-GB'> Psychosocial impacts created by chronic illness. <span class=SpellE><i>Nursering</i></span><i> Clinics of North America, 22</i>(3), 527-533. <o:p></o:p></span></p>      <p><span class=SpellE><span class=GramE><span lang=EN-GB style='mso-ansi-language: EN-GB'>Mcsweeny</span></span></span><span class=GramE><span lang=EN-GB style='mso-ansi-language:EN-GB'>, A.J., Grant, I., Heaton, R., Adams, M., &amp; <span class=SpellE>Timms</span>, R. (1982).</span></span><span lang=EN-GB style='mso-ansi-language:EN-GB'> <span class=GramE>Life quality of patients with chronic obstructive pulmonary disease.</span> <i>Archives of Internal Medicine, 142</i>, 473-478. <o:p></o:p></span></p>      <p><span class=SpellE><span class=GramE><span lang=EN-GB style='mso-ansi-language: EN-GB'>Mcsweeny</span></span></span><span class=GramE><span lang=EN-GB style='mso-ansi-language:EN-GB'>, A.J., Heaton, R., Grant, I., <span class=SpellE>Cugell</span>, D., <span class=SpellE>Solliday</span>, N., &amp; <span class=SpellE>Timms</span>, R. (1980).</span></span><span lang=EN-GB style='mso-ansi-language:EN-GB'> Chronic obstructive pulmonary disease: <span class=SpellE>socioemotional</span> adjustment and life quality<i>. Chest, 77</i>(2), 309-311. <o:p></o:p></span></p>      <p><span class=GramE><span lang=EN-GB style='mso-ansi-language:EN-GB'>Moore, M.C., &amp; <span class=SpellE>Zebb</span>, B.J. (1999).</span></span><span lang=EN-GB style='mso-ansi-language:EN-GB'> <span class=GramE>The catastrophic misinterpretation of physiological distress.</span> <span class=SpellE><i>Behavior</i></span><i> Respiratory Therapy, 37</i>, 1105-1118. <o:p></o:p></span></p>      <p><span lang=EN-GB style='mso-ansi-language:EN-GB'>Morgan, W.P. (1983). Psychometric correlates of respiration: A review. </span><span class=SpellE><i>American</i></span><i> Industrial <span class=SpellE>Hygiene</span> <span class=SpellE>Association</span> <span class=SpellE>Journal</span>, <span class=GramE>44<span style='font-style: normal'>(9</span></span></i>), 677-684. </p>      <p><span class=SpellE>Neder</span>, C.R. (<span class=GramE>1993) .</span><i>Desejo de viver, desejo de morrer: Aspectos da personalidade de pacientes que tentaram suicídio</i>. Dissertação de Mestrado, São Paulo: Instituto de Psicologia da Universidade de São Paulo. </p>      <p><span class=GramE><span lang=EN-GB style='mso-ansi-language:EN-GB'>Nelson, C., &amp; <span class=SpellE>Gidycz</span>, C. (1993).</span></span><span lang=EN-GB style='mso-ansi-language:EN-GB'> A comparison of body image perception in bulimics, restrainers, and normal women: An extension of previous findings. <span class=SpellE><i>Addicttion</i></span><i> <span class=SpellE>Behavior</span>, 18, </i>503-509.<o:p></o:p></span></p>      <p><span class=SpellE><span class=GramE><span lang=EN-GB style='mso-ansi-language: EN-GB'>Okubadejo</span></span></span><span class=GramE><span lang=EN-GB style='mso-ansi-language:EN-GB'>, A.A., Jones, P., &amp; <span class=SpellE>Wedzicha</span>, J. (1996).</span></span><span lang=EN-GB style='mso-ansi-language:EN-GB'> <span class=GramE>Quality of life in patients with chronic obstructive pulmonary disease and severe <span class=SpellE>hypoxaemia</span>.</span> <i>Thorax, 51</i>, 44-47. <o:p></o:p></span></p>      ]]></body>
<body><![CDATA[<p><span lang=EN-GB style='mso-ansi-language:EN-GB'>Parrott, A.C. (1995). Stress modulation over the day in cigarette smokers. <i>Addiction, 90, </i>233-244. <o:p></o:p></span></p>      <p><span lang=EN-GB style='mso-ansi-language:EN-GB'>Patten, S.B., Williams, J., &amp; Love, E. (1995a). <span class=GramE>A case-control study of corticosteroid exposure as a risk factor for clinically-diagnosed depressive disorders in a hospitalized population.</span> <i>Canadian Journal of Psychiatry, 40</i>(7), 396-400. <o:p></o:p></span></p>      <p><span lang=EN-GB style='mso-ansi-language:EN-GB'>Patten, S.B., Williams, J., &amp; Love, E. (1995b). Self-reported depressive symptoms in association with medication exposures among medical inpatients: A cross-sectional study. <i>Canadian Journal of Psychiatry, 40</i>(5), 264-269. <o:p></o:p></span></p>      <p><span lang=EN-GB style='mso-ansi-language:EN-GB'>Payne, T.J., Stetson, B., Stevens, V., Johnson, C., <span class=SpellE>Penzien</span>, D., &amp; Van Dorsten, B. (1991). <span class=GramE>The impact of cigarette smoking on headache activity in headache patients.</span> <i>Headache, 31</i>(5), 329-332. <o:p></o:p></span></p>      <p><span class=SpellE><span lang=EN-GB style='mso-ansi-language:EN-GB'>Pfeffer</span></span><span lang=EN-GB style='mso-ansi-language:EN-GB'>, J.M. (1978). The aetiology of the hyperventilation syndrome: A review of the literature. <i>Psychotherapy Psychosomatics, 30, </i>47-55. <o:p></o:p></span></p>      <p><span class=SpellE><span class=GramE><span lang=EN-GB style='mso-ansi-language: EN-GB'>Prigatano</span></span></span><span class=GramE><span lang=EN-GB style='mso-ansi-language:EN-GB'>, G.P., Wright, E., &amp; Levin, D. (1984).</span></span><span lang=EN-GB style='mso-ansi-language:EN-GB'> <span class=GramE>Quality of life and its predictors in patients with mild hypoxemia and chronic obstructive pulmonary disease.</span> </span><span class=SpellE><i>Archives</i></span><i> <span class=SpellE>of</span> <span class=SpellE>Internal</span> <span class=SpellE>Medicine</span>, 144</i>, 1613-1619. </p>      <p>Ramos, L.R, Veras, R., &amp; <span class=SpellE>Kalache</span>, A. (1987). Envelhecimento populacional: Uma realidade brasileira. <i>Revista de Saúde Pública, <span class=GramE>21<span style='font-style:normal'>(3</span></span></i>), 211-224. </p>      <p><span class=SpellE>Rowe</span>, M.G., Fleming, M., <span class=SpellE>Barry</span>, K., <span class=SpellE>Manwell</span>, L., &amp; <span class=SpellE>Kropp</span>. <span class=GramE><span lang=EN-GB style='mso-ansi-language:EN-GB'>S. (1995).</span></span><span lang=EN-GB style='mso-ansi-language:EN-GB'> <span class=GramE>Correlates of depression in primary care.</span> <i>Journal of Family <span class=SpellE>Practionner</span>, 41</i>(6), 551-558 <o:p></o:p></span></p>      <p><span class=SpellE><span class=GramE><span lang=EN-GB style='mso-ansi-language: EN-GB'>Rutter</span></span></span><span class=GramE><span lang=EN-GB style='mso-ansi-language:EN-GB'>, B.M. (1977).</span></span><span lang=EN-GB style='mso-ansi-language:EN-GB'> <span class=GramE>Some psychological concomitants of chronic bronchitis.</span> <span class=SpellE><i>Psychololy</i></span><i> Medicine, 7</i>, 459-464. <o:p></o:p></span></p>      <p><span class=SpellE><span class=GramE><span lang=EN-GB style='mso-ansi-language: EN-GB'>Silberman</span></span></span><span class=GramE><span lang=EN-GB style='mso-ansi-language:EN-GB'>, C., Souza, C., <span class=SpellE>Wilhems</span>, F., Kipper, L., Wu, V., <span class=SpellE>Diogo</span>, C., et al. (1995).</span></span><span lang=EN-GB style='mso-ansi-language:EN-GB'> <span class=SpellE>Cognite</span> deficit and depressive symptoms in a community group of <span class=SpellE>ederly</span> people: A preliminary study. </span><i>Revista de Saúde Pública, <span class=GramE>29<span style='font-style:normal'>(6</span></span></i>), 444-450. </p>      ]]></body>
<body><![CDATA[<p><span class=SpellE>Thornton</span>, A., <span class=SpellE>Lee</span>, P., &amp; <span class=SpellE>Fry</span>, J. (1994). <span class=GramE><span lang=EN-GB style='mso-ansi-language:EN-GB'>Differences between smokers, ex-smokers, passive smokers and non-smokers.</span></span><span lang=EN-GB style='mso-ansi-language:EN-GB'> <i>Journal of Clinical <span class=SpellE>Epidemiololy</span>, 47</i>(10), 1143-1162. <o:p></o:p></span></p>      <p><span class=SpellE><span class=GramE><span lang=EN-GB style='mso-ansi-language: EN-GB'>Timmerck</span></span></span><span class=GramE><span lang=EN-GB style='mso-ansi-language:EN-GB'>, T.C., &amp; Randolph, J.F. (1993).</span></span><span lang=EN-GB style='mso-ansi-language:EN-GB'> Smoking cessation: Clinical steps to improve compliance. </span><span class=SpellE><i>Geriatrics</i></span><i>, <span class=GramE>48<span style='font-style:normal'>(4</span></span></i>),63-70. </p>      <p><span class=SpellE>Van</span> <span class=SpellE>Kolck</span>, O.L. (1984). <i>Testes <span class=SpellE>projetivos</span> no diagnóstico psicológico</i><b>. </b>São Paulo, EPU. </p>      <p>Veras, E., &amp; Coutinho, E. (1991). Estudo de prevalência de depressão e síndrome cerebral orgânica na população de idosos, Brasil. <i>Revista de Saúde Pública, <span class=GramE>25<span style='font-style:normal'>(3</span></span></i>), 209-217. </p>      <p>Veras, R.P., Coutinho, E., &amp; <span class=SpellE>Ney</span> <span class=SpellE>Jr</span>. G. (1990). População idosa no Rio de Janeiro (Brasil): Estudo piloto da <span class=SpellE>confiabilidade</span> e validação do segmento de saúde mental do questionário BOAS. <i>Revista de Saúde Pública, <span class=GramE>24<span style='font-style:normal'>(2</span></span></i>), 156-163. </p>      <p>Veras, R.P., Ramos, L., &amp; <span class=SpellE>Kalache</span>, A. (1987). Crescimento da população idosa no Brasil: Transformações e <span class=SpellE>conseqüências</span> na sociedade. <span class=SpellE><span class=GramE><i><span lang=EN-GB style='mso-ansi-language:EN-GB'>Revista</span></i></span></span><span class=GramE><i><span lang=EN-GB style='mso-ansi-language:EN-GB'> de <span class=SpellE>Saúde</span> <span class=SpellE>Publica</span>, 21</span></i><span lang=EN-GB style='mso-ansi-language:EN-GB'>(3), 225-233.</span></span><span lang=EN-GB style='mso-ansi-language:EN-GB'> <o:p></o:p></span></p>      <p><span class=GramE><span lang=EN-GB style='mso-ansi-language:EN-GB'>Wells, K.B., Golding, J., &amp; <span class=SpellE>Burnam</span>, M. (1989).</span></span><span lang=EN-GB style='mso-ansi-language:EN-GB'> Affective, substance use and anxiety disorders in persons with arthritis, diabetes, heart disease, high blood pressure, or chronic lung conditions. <i>General Hospital Psychiatric, 11</i>, 320-327. <o:p></o:p></span></p>      <p><span class=SpellE><span class=GramE><span lang=EN-GB style='mso-ansi-language: EN-GB'>Wientjes</span></span></span><span class=GramE><span lang=EN-GB style='mso-ansi-language:EN-GB'>, C.J., &amp; Grossman, P. (1994).</span></span><span lang=EN-GB style='mso-ansi-language:EN-GB'> <span class=SpellE><span class=GramE>Overreactivity</span></span><span class=GramE> of the psyche or the soma?</span> <span class=SpellE><span class=GramE>Interindividual</span></span><span class=GramE> associations between psychosomatic symptoms, anxiety, heart rate, and end-tidal partial carbon dioxide pressure.</span> <i>Psychosomatic Medicine, 56, </i>533-540. <o:p></o:p></span></p>      <p><span class=SpellE><span class=GramE><span lang=EN-GB style='mso-ansi-language: EN-GB'>Willians</span></span></span><span class=GramE><span lang=EN-GB style='mso-ansi-language:EN-GB'>, S.J. (1989a).</span></span><span lang=EN-GB style='mso-ansi-language:EN-GB'> Chronic respiratory illness and disability: A critical review of the psychosocial literature. <i>Social Science &amp; Medicine, 28</i>(8), 791-803. <o:p></o:p></span></p>      <p><span class=SpellE><span class=GramE><span lang=EN-GB style='mso-ansi-language: EN-GB'>Willians</span></span></span><span class=GramE><span lang=EN-GB style='mso-ansi-language:EN-GB'>, S.J. (1989b).</span></span><span lang=EN-GB style='mso-ansi-language:EN-GB'> <span class=GramE>Assessing the <span class=SpellE>consequenses</span> of chronic respiratory disease: A critical review.</span> <i>International Disabilities Studies, 11</i>(4), 161-166. <o:p></o:p></span></p>      ]]></body>
<body><![CDATA[<p><span class=SpellE><span lang=EN-GB style='mso-ansi-language:EN-GB'>Wolkowitz</span></span><span lang=EN-GB style='mso-ansi-language:EN-GB'>, O.M., <span class=SpellE>Reus<span class=GramE>,V</span></span>., <span class=SpellE>Weingartner</span>, H., Thompson, K., <span class=SpellE>Breier</span>, A., Doran, A., et al. (1990). <span class=GramE>Cognitive effects of corticosteroids.</span> <span class=GramE><i>American Journal of Psychiatry, 147.</i></span><i> </i><o:p></o:p></span></p>      <p><span lang=EN-GB style='mso-ansi-language:EN-GB'>&nbsp;<o:p></o:p></span></p>      <p><span lang=EN-GB style='mso-ansi-language:EN-GB'>&nbsp;<o:p></o:p></span></p>      <p><a href="#top1"><span lang=EN-GB style='mso-ansi-language:EN-GB'>*</span></a><a name=1></a><span class=SpellE><span lang=EN-GB style='mso-ansi-language:EN-GB'>Contactar</span></span><span lang=EN-GB style='mso-ansi-language:EN-GB'> <span class=SpellE>para</span> E-mail: </span><a href="mailto:cbso@terra.com.br"><span lang=EN-GB style='mso-ansi-language:EN-GB'>cbso@terra.com.br</span></a><span style='mso-ansi-language:EN-GB'> <span lang=EN-GB><o:p></o:p></span></span></p>  </div>       ]]></body><back>
<ref-list>
<ref id="B1">
<nlm-citation citation-type="journal">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Acri]]></surname>
<given-names><![CDATA[J.B.]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Grunberg]]></surname>
<given-names><![CDATA[N.]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang="en"><![CDATA[A psychophysical task to quantify smoking cessation-induced irritability: The reactive irritability scale (RIS)]]></article-title>
<source><![CDATA[Addiction Behavior]]></source>
<year>1992</year>
<volume>17</volume>
<page-range>587-601</page-range></nlm-citation>
</ref>
</ref-list>
</back>
</article>
