<?xml version="1.0" encoding="ISO-8859-1"?><article xmlns:mml="http://www.w3.org/1998/Math/MathML" xmlns:xlink="http://www.w3.org/1999/xlink" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance">
<front>
<journal-meta>
<journal-id>2182-4452</journal-id>
<journal-title><![CDATA[Revista Internacional em Língua Portuguesa]]></journal-title>
<abbrev-journal-title><![CDATA[RILP]]></abbrev-journal-title>
<issn>2182-4452</issn>
<publisher>
<publisher-name><![CDATA[Associação das Universidades de  Língua Portuguesa (AULP)]]></publisher-name>
</publisher>
</journal-meta>
<article-meta>
<article-id>S2182-44522025000200217</article-id>
<article-id pub-id-type="doi">10.31492/2184-2043.rilp2025.48/pp.217-242</article-id>
<title-group>
<article-title xml:lang="pt"><![CDATA[Cabo Verde e Madeira. Dois arquipélagos, múltiplas expressões da condição insular]]></article-title>
</title-group>
<contrib-group>
<contrib contrib-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Santos]]></surname>
<given-names><![CDATA[Carlos]]></given-names>
</name>
<xref ref-type="aff" rid="Aff"/>
</contrib>
<contrib contrib-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Coelho]]></surname>
<given-names><![CDATA[Leonor Martins]]></given-names>
</name>
<xref ref-type="aff" rid="Aff"/>
</contrib>
</contrib-group>
<aff id="Af1">
<institution><![CDATA[,Universidade de Cabo Verde  ]]></institution>
<addr-line><![CDATA[ ]]></addr-line>
</aff>
<aff id="Af2">
<institution><![CDATA[,Universidade de Lisboa Universidade da Madeira e CEComp ]]></institution>
<addr-line><![CDATA[ ]]></addr-line>
<country>Portugal</country>
</aff>
<pub-date pub-type="pub">
<day>00</day>
<month>12</month>
<year>2025</year>
</pub-date>
<pub-date pub-type="epub">
<day>00</day>
<month>12</month>
<year>2025</year>
</pub-date>
<numero>48</numero>
<fpage>217</fpage>
<lpage>242</lpage>
<copyright-statement/>
<copyright-year/>
<self-uri xlink:href="http://scielo.pt/scielo.php?script=sci_arttext&amp;pid=S2182-44522025000200217&amp;lng=en&amp;nrm=iso"></self-uri><self-uri xlink:href="http://scielo.pt/scielo.php?script=sci_abstract&amp;pid=S2182-44522025000200217&amp;lng=en&amp;nrm=iso"></self-uri><self-uri xlink:href="http://scielo.pt/scielo.php?script=sci_pdf&amp;pid=S2182-44522025000200217&amp;lng=en&amp;nrm=iso"></self-uri><abstract abstract-type="short" xml:lang="pt"><p><![CDATA[Resumo A condição insular reveste-se de múltiplas facetas. Da imagem idílica à visão distópica, a ilha pode revelar inúmeras configurações luminosas ou dissonantes. As dimensões reduzidas do espaço em confronto com o mar criam nos ilhéus a necessidade de intervenção humana a partir da arquitetura e de monumentos que revelam uma conceção própria de paisagens arquipelágicas. A paisagem e o sentimento ilhéu também se inscrevem na literatura. A ilha pode ainda ser apreendida como periferia ou exílio, sobretudo quando o sentimento de abandono ou de isolamento é sentido por vozes inconformadas e críticas. Em contexto de mobilidade docente, problematizámos diferentes visões do mundo insular e arquipelágico, procurando compreender de que modo dois espaços, Cabo Verde e Madeira, projetam a sua história através do património arquitetónico e literário, circunscrevendo, sobretudo, a nossa abordagem à ilha enquanto lugar comemorativo através do património costeiro, ou enquanto lugar fictício, frequentemente nebuloso e problemático.]]></p></abstract>
<abstract abstract-type="short" xml:lang="en"><p><![CDATA[Abstract The island condition has multiple facets. From an idyllic image to a dystopian vision, the island can reveal countless luminous or dissonant configurations. The reduced dimensions of the space in confront with the sea create the need for human intervention in the islets through architecture and monuments that reveal a unique conception of archipelagic landscapes. The landscape and the island feeling are also inscribed in literature. The island can also be seen as a periphery or exile, especially when the feeling of abandonment or isolation is felt by nonconformist and critical voices. In the context of teaching mobility, we problematize different visions of the island and archipelagic world, seeking to understand how two spaces, Cape Verde and Madeira, project their history through architectural and literary heritage, circumscribing, above all, our approach to the island as a commemorative place through coastal heritage, or as a fictitious, often nebulous and problematic place.]]></p></abstract>
<kwd-group>
<kwd lng="pt"><![CDATA[Cabo Verde]]></kwd>
<kwd lng="pt"><![CDATA[Madeira]]></kwd>
<kwd lng="pt"><![CDATA[condição insular]]></kwd>
<kwd lng="pt"><![CDATA[património]]></kwd>
<kwd lng="pt"><![CDATA[arquitetura]]></kwd>
<kwd lng="pt"><![CDATA[literatura]]></kwd>
<kwd lng="en"><![CDATA[Cabo Verde]]></kwd>
<kwd lng="en"><![CDATA[Madeira]]></kwd>
<kwd lng="en"><![CDATA[island condition]]></kwd>
<kwd lng="en"><![CDATA[heritage]]></kwd>
<kwd lng="en"><![CDATA[architecture]]></kwd>
<kwd lng="en"><![CDATA[literature]]></kwd>
</kwd-group>
</article-meta>
</front><back>
<ref-list>
<ref id="B1">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Albuquerque]]></surname>
<given-names><![CDATA[L.]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang=""><![CDATA[O Descobrimento das ilhas de Cabo Verde]]></article-title>
<person-group person-group-type="editor">
<name>
<surname><![CDATA[Albuquerque]]></surname>
<given-names><![CDATA[M. E. Luís de]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[História Geral de Cabo Verde, Vol. I]]></source>
<year>2001</year>
<page-range>23-39</page-range><publisher-loc><![CDATA[Lisboa/Praia ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[IIT/INIC]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B2">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Andrade]]></surname>
<given-names><![CDATA[I. L.]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang=""><![CDATA[Palavras que levo em viagem]]></article-title>
<person-group person-group-type="editor">
<name>
<surname><![CDATA[Gonçalves]]></surname>
<given-names><![CDATA[J. A.]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Ilha 2]]></source>
<year>1979</year>
<page-range>46-67</page-range><publisher-loc><![CDATA[Funchal ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Câmara Municipal do Funchal]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B3">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Andrade]]></surname>
<given-names><![CDATA[I. L.]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang=""><![CDATA[Amargo é o estar do tempo]]></article-title>
<person-group person-group-type="editor">
<name>
<surname><![CDATA[Gonçalves]]></surname>
<given-names><![CDATA[J. A.]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Ilha 4]]></source>
<year>1994</year>
<page-range>79-95</page-range><publisher-loc><![CDATA[Funchal ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Câmara Municipal do Funchal]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B4">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Andrade]]></surname>
<given-names><![CDATA[I. L.]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang=""><![CDATA[Uma nesga do mundo]]></article-title>
<person-group person-group-type="editor">
<name>
<surname><![CDATA[Gonçalves]]></surname>
<given-names><![CDATA[M. A.]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Ilhas 5]]></source>
<year>2008</year>
<page-range>27-38</page-range><publisher-loc><![CDATA[Vila Nova de Gaia ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Edição 7 Dias e Noites e Funchal 500 Anos]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B5">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Andrade]]></surname>
<given-names><![CDATA[I.L.]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Sete Pássaros sobre a laguna]]></source>
<year>2020</year>
<publisher-loc><![CDATA[Lisboa ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Âncora Editora]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B6">
<nlm-citation citation-type="">
<source><![CDATA[Arquivo Nacional Torre do Tombo, O Século, Fotografias de 1921-1925, doc. 03497]]></source>
<year></year>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B7">
<nlm-citation citation-type="">
<source><![CDATA[Atas da Câmara Municipal de S. Vicente, N.º 22, 1922-1924]]></source>
<year></year>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B8">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Bachelard]]></surname>
<given-names><![CDATA[G.]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[La poétique de l&#8217; espace.]]></source>
<year>1961</year>
<publisher-loc><![CDATA[Paris ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[PUF]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B9">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Barcellos]]></surname>
<given-names><![CDATA[C. J. S]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Roteiro do Arquipélago de Cabo Verde]]></source>
<year>1892</year>
<publisher-loc><![CDATA[Lisboa ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Tipografia do Jornal]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B10">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Bonnemaison]]></surname>
<given-names><![CDATA[J.]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Vivre dans l&#8217;île: une approche de l&#8217;îléité océanienne.]]></source>
<year>1991</year>
<publisher-loc><![CDATA[Paris ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Orstom]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B11">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Coelho]]></surname>
<given-names><![CDATA[L. M.]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang=""><![CDATA[A ilha e o mundo na escrita de Irene Lucília Andrade]]></article-title>
<source><![CDATA[Insularidades. Rotas. Gentes. Lugares]]></source>
<year>2021</year>
<page-range>23-43</page-range><publisher-loc><![CDATA[Porto ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Edições Afrontamento]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B12">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Coelho]]></surname>
<given-names><![CDATA[L. M.]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang=""><![CDATA[Luzes e sombras: barroquização e utopia]]></article-title>
<person-group person-group-type="editor">
<name>
<surname><![CDATA[Moniz]]></surname>
<given-names><![CDATA[Ana Isabel]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Coelho]]></surname>
<given-names><![CDATA[Leonor Martins]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[A Ilha das quatro estações, de José Viale Moutinho]]></source>
<year>2021</year>
<page-range>159-84</page-range><publisher-loc><![CDATA[Funchal ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Imprensa Académica]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B13">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Coelho]]></surname>
<given-names><![CDATA[L. M]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang=""><![CDATA[Ribeira Brava: Desconcertos (a várias vozes)]]></article-title>
<source><![CDATA[Ribeira Brava, de João França (edição literária de Leonor Martins Coelho), Col. Ilustres (Des)conhecidos, n.º 7]]></source>
<year>2020</year>
<page-range>178-94</page-range><publisher-loc><![CDATA[Funchal ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Imprensa Académica]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B14">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Péron]]></surname>
<given-names><![CDATA[F]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Fournier]]></surname>
<given-names><![CDATA[E.]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Se confier à l&#8217;île, pensées croisées sur l&#8217; Ouessant.]]></source>
<year>2015</year>
<publisher-loc><![CDATA[Châteaulin ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Locus]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B15">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Péron]]></surname>
<given-names><![CDATA[F.]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Des îles et des hommes:insularité aujourd&#8217;hui]]></source>
<year>1993</year>
<publisher-loc><![CDATA[Rennes ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Ed. De la Cité-Ouest France]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B16">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Germán Santana]]></surname>
<given-names><![CDATA[M. Á.]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[As Portas da Macaronésia.]]></source>
<year>2023</year>
<publisher-loc><![CDATA[Canárias ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Direção Geral do Património Histórico e Cultural do Governo de Canárias]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B17">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Lizardo]]></surname>
<given-names><![CDATA[J.]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang=""><![CDATA[A situação da colonia à data do 25 de abril de 1974]]></article-title>
<person-group person-group-type="editor">
<name>
<surname><![CDATA[Freitas]]></surname>
<given-names><![CDATA[João Abel de]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[A Madeira na História. Escritos sobre Pré-autonomia]]></source>
<year>2008</year>
<publisher-loc><![CDATA[Lisboa ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Âncora Editora]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B18">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Matos]]></surname>
<given-names><![CDATA[A. T.]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Nova História da Expansão Portuguesa. A Colonização Atlântica.]]></source>
<year>2005</year>
<publisher-loc><![CDATA[Lisboa ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Editora Estampa]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B19">
<nlm-citation citation-type="">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Moles]]></surname>
<given-names><![CDATA[A.]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Nissologie ou sciences des iles. L&#8217;espace géographique, n.º 4]]></source>
<year>1982</year>
<page-range>281-9</page-range></nlm-citation>
</ref>
<ref id="B20">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Pires]]></surname>
<given-names><![CDATA[F.]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Há Vila Além da Costa: Urbanidade(s) em Cabo Verde no século XIX.]]></source>
<year>2021</year>
<publisher-loc><![CDATA[Coimbra/Praia ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Imprensa da Universidade de Coimbra/Rosa de Porcelana Editora]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B21">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Rodrigues]]></surname>
<given-names><![CDATA[S.]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Relatório da Viagem Aérea Lisboa-Rio de Janeiro por Sacadura Cabral e Gago Coutinho.]]></source>
<year>1972</year>
<publisher-loc><![CDATA[Lisboa ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Centro de Estudos de Marinha]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B22">
<nlm-citation citation-type="">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Roque]]></surname>
<given-names><![CDATA[S.]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang=""><![CDATA[3 de agosto de 1959. Massacre de Pidjiguiti, Bissau]]></article-title>
<source><![CDATA[As voltas do passado. A guerra colinial e as lutas de libertação]]></source>
<year>2018</year>
<page-range>33-9</page-range></nlm-citation>
</ref>
<ref id="B23">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Roque]]></surname>
<given-names><![CDATA[S.]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang=""><![CDATA[3 de agosto de 1959. Massacre de Pidjiguiti, Bissau]]></article-title>
<person-group person-group-type="editor">
<name>
<surname><![CDATA[Martins]]></surname>
<given-names><![CDATA[M. C.]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[As voltas do passado. A guerra colonial e as lutas de libertação.]]></source>
<year>2018</year>
<page-range>33-9</page-range><publisher-loc><![CDATA[Lisboa ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Tinta da China]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B24">
<nlm-citation citation-type="">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Santos]]></surname>
<given-names><![CDATA[M. S.]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Entrevista realizada ao arquiteto Manuel Spencer Lopes dos Santos sobre o Monumento aos Márires de Pidjiguiti.]]></source>
<year>2023</year>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B25">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Silva]]></surname>
<given-names><![CDATA[A. L.]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Noite Escravocrata. Madrugada Camponesa.]]></source>
<year>2021</year>
<publisher-loc><![CDATA[Praia ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Rosa de Porcelana]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B26">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Veríssimo]]></surname>
<given-names><![CDATA[N.]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang=""><![CDATA[Descobrimentos e povoamento do arquipélago da Madeira]]></article-title>
<person-group person-group-type="editor">
<name>
<surname><![CDATA[Franco]]></surname>
<given-names><![CDATA[José Eduardo]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Grande Dicionário da Madeira]]></source>
<year>2016</year>
<page-range>18-22</page-range><publisher-loc><![CDATA[Lisboa ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Imprensa Nacional-Casa da Moeda]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B27">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Veríssimo]]></surname>
<given-names><![CDATA[N.]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Burnay]]></surname>
<given-names><![CDATA[C. D.]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[A Condição de ilhéu]]></source>
<year>2021</year>
<publisher-loc><![CDATA[Lisboa ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Universidade Católica]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
</ref-list>
</back>
</article>
