<?xml version="1.0" encoding="ISO-8859-1"?><article xmlns:mml="http://www.w3.org/1998/Math/MathML" xmlns:xlink="http://www.w3.org/1999/xlink" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance">
<front>
<journal-meta>
<journal-id>2182-7435</journal-id>
<journal-title><![CDATA[Revista Crítica de Ciências Sociais]]></journal-title>
<abbrev-journal-title><![CDATA[Revista Crítica de Ciências Sociais]]></abbrev-journal-title>
<issn>2182-7435</issn>
<publisher>
<publisher-name><![CDATA[Centro de Estudos Sociais]]></publisher-name>
</publisher>
</journal-meta>
<article-meta>
<article-id>S2182-74352023000200123</article-id>
<article-id pub-id-type="doi">10.4000/rccs.14803</article-id>
<title-group>
<article-title xml:lang="pt"><![CDATA[Mulheres sindicalistas de Abril: ausências, insurgências e emergências]]></article-title>
<article-title xml:lang="en"><![CDATA[Union Women of April: Absences, Insurgencies, and Emergencies]]></article-title>
<article-title xml:lang="fr"><![CDATA[Les femmes syndicalistes d&#8217;Avril: absences, insurrections et urgences]]></article-title>
</title-group>
<contrib-group>
<contrib contrib-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Silva]]></surname>
<given-names><![CDATA[Sidney Jard da]]></given-names>
</name>
<xref ref-type="aff" rid="Aff"/>
</contrib>
<contrib contrib-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Recoaro]]></surname>
<given-names><![CDATA[Deise Aparecida]]></given-names>
</name>
<xref ref-type="aff" rid="Aff"/>
</contrib>
</contrib-group>
<aff id="Af1">
<institution><![CDATA[,Universidade Federal do ABC Centro de Engenharia, Modelagem e Ciências Sociais Aplicadas ]]></institution>
<addr-line><![CDATA[São Bernardo do Campo São Paulo]]></addr-line>
<country>Brasil</country>
</aff>
<aff id="Af2">
<institution><![CDATA[,Investigadora independente  ]]></institution>
<addr-line><![CDATA[ ]]></addr-line>
</aff>
<pub-date pub-type="pub">
<day>00</day>
<month>09</month>
<year>2023</year>
</pub-date>
<pub-date pub-type="epub">
<day>00</day>
<month>09</month>
<year>2023</year>
</pub-date>
<numero>131</numero>
<fpage>123</fpage>
<lpage>144</lpage>
<copyright-statement/>
<copyright-year/>
<self-uri xlink:href="http://scielo.pt/scielo.php?script=sci_arttext&amp;pid=S2182-74352023000200123&amp;lng=en&amp;nrm=iso"></self-uri><self-uri xlink:href="http://scielo.pt/scielo.php?script=sci_abstract&amp;pid=S2182-74352023000200123&amp;lng=en&amp;nrm=iso"></self-uri><self-uri xlink:href="http://scielo.pt/scielo.php?script=sci_pdf&amp;pid=S2182-74352023000200123&amp;lng=en&amp;nrm=iso"></self-uri><abstract abstract-type="short" xml:lang="pt"><p><![CDATA[RESUMO O objetivo deste artigo é realizar uma sociologia das ausências e das emergências das mulheres no movimento sindical português. O objeto de pesquisa são as memórias de operárias e sindicalistas que vivenciaram o processo de transição democrática em Portugal. Ao analisar a paradoxal condição do trabalho como espaço de exploração econômica mas também de insurgência feminina, apresentam-se as possibilidades históricas de emergência da mulher no sindicalismo português e destaca-se a persistência das desigualdades de gênero no ativismo sindical contemporâneo. A pesquisa empírica foi realizada por meio de levantamento bibliográfico e documental, consulta de depoimentos e entrevistas. Por fim, identificam-se os principais achados da aplicação do referencial teórico da sociologia das ausências e das emergências nos estudos sindicais, com foco na militância da mulher trabalhadora.]]></p></abstract>
<abstract abstract-type="short" xml:lang="en"><p><![CDATA[ABSTRACT This article aims to carry out a sociological reflection on women&#8217;s participation in the Portuguese unionism under the theoretical reference of the sociology of absences and emergencies. Our research object is the memories of female workers and union women who experienced the process of democratic transition in Portugal. Analyzing the paradoxical condition of work, not only as a space of economic exploitation but also of women&#8217;s insurgency, we present the possibilities of the emergence of women in Portuguese unionism and point out the gender inequalities on contemporary union activism. The empirical research was carried out by bibliographic review, documentary research, consultation of testimonials, and interviews. Finally, we present the key findings of applying the theoretical reference of the sociology of absences and emergencies in labor union studies, focusing on women&#8217;s activism.]]></p></abstract>
<abstract abstract-type="short" xml:lang="fr"><p><![CDATA[RÉSUMÉ Le but de cet article est de réaliser une sociologie des absences et des urgences des femmes dans le mouvement syndical portugais. L&#8217;objet de la recherche sont les mémoires des travailleuses et syndicalistes qui ont vécu le processus de transition démocratique au Portugal. En analysant la condition paradoxale du travail comme espace d&#8217;exploitation économique, mais aussi d&#8217;insurrection féminine, nous présentons les possibilités historiques d&#8217;émergence de la femme dans le syndicalisme portugais et nous mettons en évidence la persistance des inégalités de genre dans le militantisme syndical contemporain. La recherche empirique a été réalisée à travers d&#8217;enquêtes bibliographique et documentaire, de consultation de témoignages et des entretiens. Enfin, les principales conclusions de l&#8217;application du cadre théorique de la sociologie des absences et des urgences dans les études syndicales sont identifiées, en se concentrant sur le militantisme de la femme travailleuse.]]></p></abstract>
<kwd-group>
<kwd lng="pt"><![CDATA[movimento sindical]]></kwd>
<kwd lng="pt"><![CDATA[mulheres trabalhadoras]]></kwd>
<kwd lng="pt"><![CDATA[participação da mulher]]></kwd>
<kwd lng="pt"><![CDATA[Portugal]]></kwd>
<kwd lng="pt"><![CDATA[questões de género]]></kwd>
<kwd lng="en"><![CDATA[gender issues]]></kwd>
<kwd lng="en"><![CDATA[Portugal]]></kwd>
<kwd lng="en"><![CDATA[trade union movement]]></kwd>
<kwd lng="en"><![CDATA[woman&#8217;s participation]]></kwd>
<kwd lng="en"><![CDATA[working women]]></kwd>
<kwd lng="fr"><![CDATA[femmes travailleuses]]></kwd>
<kwd lng="fr"><![CDATA[mouvement syndical]]></kwd>
<kwd lng="fr"><![CDATA[participation de la femme]]></kwd>
<kwd lng="fr"><![CDATA[questions de genre]]></kwd>
<kwd lng="fr"><![CDATA[Portugal]]></kwd>
</kwd-group>
</article-meta>
</front><back>
<ref-list>
<ref id="B1">
<nlm-citation citation-type="journal">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Alves]]></surname>
<given-names><![CDATA[Paulo Marques]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang=""><![CDATA[Da exclusão à sub-representação: dois séculos de relações problemáticas entre sindicatos e mulheres]]></article-title>
<source><![CDATA[Journal of Studies on Citizenship and Sustainability]]></source>
<year>2017</year>
<volume>3</volume>
<page-range>158-77</page-range></nlm-citation>
</ref>
<ref id="B2">
<nlm-citation citation-type="journal">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Baptista]]></surname>
<given-names><![CDATA[Virgínia]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang=""><![CDATA[Participação feminina no movimento mutualista]]></article-title>
<source><![CDATA[Ler História]]></source>
<year>2012</year>
<volume>62</volume>
<page-range>31-51</page-range></nlm-citation>
</ref>
<ref id="B3">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Baptista]]></surname>
<given-names><![CDATA[Virgínia]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Proteção e direitos das mulheres trabalhadoras em Portugal (1880-1943)]]></source>
<year>2016</year>
<publisher-loc><![CDATA[Lisboa ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[ICS]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B4">
<nlm-citation citation-type="confpro">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Baptista]]></surname>
<given-names><![CDATA[Virgínia]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Alves]]></surname>
<given-names><![CDATA[Paulo Marques]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[As mulheres trabalhadoras em Portugal (1890-1970): as representações sobre o trabalho remunerado e o trabalho não remunerado numa perspectiva feminista]]></source>
<year>2019</year>
<conf-name><![CDATA[ XIVJornadas Nacionales de Historia de las Mujeres y IX Congreso Iberoamericano de Estudios de Género]]></conf-name>
<conf-loc> </conf-loc>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B5">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Baptista]]></surname>
<given-names><![CDATA[Virgínia]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Alves]]></surname>
<given-names><![CDATA[Paulo Marques]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang=""><![CDATA[As mulheres de Xabregas]]></article-title>
<source><![CDATA[História do movimento operário e conflitos sociais em Portugal]]></source>
<year>2020</year>
<page-range>501-16</page-range><publisher-loc><![CDATA[Lisboa ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[IHC]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B6">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Baptista]]></surname>
<given-names><![CDATA[Virgínia]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Alves]]></surname>
<given-names><![CDATA[Paulo Marques]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang=""><![CDATA[Women in the Mutual Societies of Portugal from the End of the Nineteenth Century to the 1930s]]></article-title>
<source><![CDATA[Women, Work, and Activism: Chapters of An Inclusive History of Labor in The Long Twentieth Century]]></source>
<year>2022</year>
<publisher-loc><![CDATA[Budapeste ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[CEU Press]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B7">
<nlm-citation citation-type="journal">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Biernacki]]></surname>
<given-names><![CDATA[Patrick]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Waldorf]]></surname>
<given-names><![CDATA[Dan]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang=""><![CDATA[Snowball Sampling: Problems and Techniques of Chain Referral Sampling]]></article-title>
<source><![CDATA[Sociological Methods &amp; Research]]></source>
<year>1981</year>
<volume>10</volume>
<numero>2</numero>
<issue>2</issue>
<page-range>141-63</page-range></nlm-citation>
</ref>
<ref id="B8">
<nlm-citation citation-type="journal">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Cabreira]]></surname>
<given-names><![CDATA[Pamela Peres]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang=""><![CDATA[Diálogo entre história e gênero]]></article-title>
<source><![CDATA[Revista em Perspectiva]]></source>
<year>2020</year>
<volume>6</volume>
<numero>1</numero>
<issue>1</issue>
<page-range>41-67</page-range></nlm-citation>
</ref>
<ref id="B9">
<nlm-citation citation-type="journal">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Cabreira]]></surname>
<given-names><![CDATA[Pamela Peres]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang=""><![CDATA[Operárias da Sogantal em luta]]></article-title>
<source><![CDATA[Revista Ars Histórica]]></source>
<year>2020</year>
<volume>20</volume>
<page-range>36-60</page-range></nlm-citation>
</ref>
<ref id="B10">
<nlm-citation citation-type="book">
<collab>CGTP-IN - Confederação Geral dos Trabalhadores Portugueses - Intersindical Nacional</collab>
<source><![CDATA[43 Anos a construir a igualdade entre mulheres e homens: CGTP-IN 1970-2013]]></source>
<year>2014</year>
<publisher-loc><![CDATA[Lisboa ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[CGTP-IN/IBJC]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B11">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Costa]]></surname>
<given-names><![CDATA[Hermes Augusto]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Estanque]]></surname>
<given-names><![CDATA[Elísio]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Fonseca]]></surname>
<given-names><![CDATA[Dora]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Silva]]></surname>
<given-names><![CDATA[Manuel Carvalho da]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Poderes sindicais em debate: desafios e oportunidades da Autoeuropa, TAP e PT/ALTICE]]></source>
<year>2020</year>
<publisher-loc><![CDATA[Coimbra ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Almedina]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B12">
<nlm-citation citation-type="journal">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Crain]]></surname>
<given-names><![CDATA[Marion]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang=""><![CDATA[Between Feminism and Unionism: Working Class Women, Sex Equality, and Labor Speech]]></article-title>
<source><![CDATA[Geo]]></source>
<year>1993</year>
<volume>82</volume>
<page-range>1903-9</page-range></nlm-citation>
</ref>
<ref id="B13">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[D&#8217;Arthuys]]></surname>
<given-names><![CDATA[Beatrice]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[As mulheres portuguesas e o 25 de Abril]]></source>
<year>1976</year>
<publisher-loc><![CDATA[Porto ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Edições Afrontamento]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B14">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Estanque]]></surname>
<given-names><![CDATA[Elísio]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Entre a fábrica e a comunidade: subjectividades e práticas de classe no operariado do calçado]]></source>
<year>2000</year>
<publisher-loc><![CDATA[Porto ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Edições Afrontamento]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B15">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Estanque]]></surname>
<given-names><![CDATA[Elísio]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Costa]]></surname>
<given-names><![CDATA[Hermes Augusto]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[O sindicalismo português e a nova questão social: crise ou renovação?]]></source>
<year>2011</year>
<publisher-loc><![CDATA[Coimbra ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Almedina]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B16">
<nlm-citation citation-type="journal">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Ferreira]]></surname>
<given-names><![CDATA[Virgínia]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang=""><![CDATA[Os paradoxos da situação das mulheres em Portugal]]></article-title>
<source><![CDATA[Revista Crítica de Ciências Sociais]]></source>
<year>1998</year>
<volume>52/53</volume>
<page-range>199-227</page-range></nlm-citation>
</ref>
<ref id="B17">
<nlm-citation citation-type="journal">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Ferreira]]></surname>
<given-names><![CDATA[Virgínia]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang=""><![CDATA[O efeito Salieri: o sindicalismo perante as desigualdades entre mulheres e homens no emprego]]></article-title>
<source><![CDATA[Revista Crítica de Ciências Sociais]]></source>
<year>2002</year>
<volume>62</volume>
<page-range>121-47</page-range></nlm-citation>
</ref>
<ref id="B18">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Fonseca]]></surname>
<given-names><![CDATA[Teresa]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[A memória das mulheres: Montemor-o-Novo em tempo de ditadura]]></source>
<year>2007</year>
<publisher-loc><![CDATA[Lisboa ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Edições Colibri]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B19">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Godinho]]></surname>
<given-names><![CDATA[Paula]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang=""><![CDATA[&#8220;Inventar la democracia, abrir brechas de esperanza: revolución portuguesa, reforma agraria y políticas de memoria]]></article-title>
<source><![CDATA[Transiciones. Estudios sobre Europa del Sur y América Latina]]></source>
<year>2019</year>
<page-range>198-221</page-range><publisher-loc><![CDATA[Madrid ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Catarata]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B20">
<nlm-citation citation-type="journal">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Gomes]]></surname>
<given-names><![CDATA[David]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Carvalho]]></surname>
<given-names><![CDATA[Rayann K. Massahud de]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang=""><![CDATA[Boaventura Santos, direito e crítica: da regulação à possibilidade de emancipação]]></article-title>
<source><![CDATA[Libertas: Revista de Pesquisa em Direito]]></source>
<year>2020</year>
<volume>6</volume>
<numero>1</numero>
<issue>1</issue>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B21">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Grosfoguel]]></surname>
<given-names><![CDATA[Ramón]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang=""><![CDATA[La descolonización del conocimiento: diálogo crítico entre la visión descolonial de Frantz Fanon y la sociología descolonial de Boaventura de Sousa Santos]]></article-title>
<source><![CDATA[CIDOB, Formas-Otras: saber, nombrar, narrar, hacer]]></source>
<year>2011</year>
<page-range>97-108</page-range><publisher-loc><![CDATA[Barcelona ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[CIDOB edicions]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B22">
<nlm-citation citation-type="journal">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Guimarães]]></surname>
<given-names><![CDATA[Elina]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang=""><![CDATA[A mulher portuguesa na legislação civil]]></article-title>
<source><![CDATA[Análise Social]]></source>
<year>1986</year>
<volume>22</volume>
<numero>92</numero>
<issue>92</issue>
<page-range>557-77</page-range></nlm-citation>
</ref>
<ref id="B23">
<nlm-citation citation-type="journal">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Haraway]]></surname>
<given-names><![CDATA[Donna]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang=""><![CDATA[Saberes localizados: a questão da ciência para o feminismo e o privilégio da perspectiva parcial]]></article-title>
<source><![CDATA[Cadernos Pagu]]></source>
<year>2009</year>
<volume>1</volume>
<numero>5</numero>
<issue>5</issue>
<page-range>7-41</page-range></nlm-citation>
</ref>
<ref id="B24">
<nlm-citation citation-type="journal">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Hirata]]></surname>
<given-names><![CDATA[Helena]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Kergoat]]></surname>
<given-names><![CDATA[Danièle]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang=""><![CDATA[A classe operária tem dois sexos]]></article-title>
<source><![CDATA[Revista Estudos Feministas]]></source>
<year>1994</year>
<volume>2</volume>
<numero>3</numero>
<issue>3</issue>
<page-range>93-100</page-range></nlm-citation>
</ref>
<ref id="B25">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Kergoat]]></surname>
<given-names><![CDATA[Danièle]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Lutar, dizem elas...]]></source>
<year>2018</year>
<publisher-loc><![CDATA[Recife ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[SOS Corpo]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B26">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Maurício]]></surname>
<given-names><![CDATA[Maria J.]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Memória e vida em tempos de Abril: estórias de liberdade e de libertação]]></source>
<year>2016</year>
<publisher-loc><![CDATA[Lisboa ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Edições Colibri]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B27">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Menezes]]></surname>
<given-names><![CDATA[Marilda]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang=""><![CDATA[Ética e história oral]]></article-title>
<source><![CDATA[Ideologia e esquecimento: aspectos negados da memória social brasileira]]></source>
<year>2010</year>
<page-range>19-46</page-range><publisher-loc><![CDATA[São Paulo ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Letras à Margem/CNPq]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B28">
<nlm-citation citation-type="journal">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Ledwith]]></surname>
<given-names><![CDATA[Sue]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang=""><![CDATA[Gender Politics in trade Unions: The Representation of Women between Exclusion and Inclusion]]></article-title>
<source><![CDATA[Transfer: European Review of Labour and Research]]></source>
<year>2012</year>
<volume>18</volume>
<numero>2</numero>
<issue>2</issue>
<page-range>185-99</page-range></nlm-citation>
</ref>
<ref id="B29">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Loff]]></surname>
<given-names><![CDATA[Manuel]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang=""><![CDATA[A la izquierda de sí mismos: los socialistas portugueses de la revolución al gobierno]]></article-title>
<source><![CDATA[Transiciones. Estudios sobre Europa del Sur y América Latina]]></source>
<year>2019</year>
<page-range>37-59</page-range><publisher-loc><![CDATA[Madrid ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Catarata]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B30">
<nlm-citation citation-type="book">
<collab>OMC - Organização das Mulheres Comunistas</collab>
<source><![CDATA[Subsídios para a história das lutas e movimentos das mulheres em Portugal sob o regime fascista (1926-1974)]]></source>
<year>1994</year>
<publisher-loc><![CDATA[Lisboa ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Edições Avante]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B31">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Pinto]]></surname>
<given-names><![CDATA[Teresa]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang=""><![CDATA[A construção da invisibilidade das mulheres trabalhadoras: uma perspetiva histórica]]></article-title>
<source><![CDATA[Percursos feministas: desafiar os tempos]]></source>
<year>2015</year>
<publisher-loc><![CDATA[Lisboa ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[UMAR/Universidade Feminista]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B32">
<nlm-citation citation-type="journal">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Portelli]]></surname>
<given-names><![CDATA[Alessandro]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang=""><![CDATA[Living Voices: The Oral History Interview as Dialogue and Experience]]></article-title>
<source><![CDATA[The Oral History Review]]></source>
<year>2019</year>
<volume>45</volume>
<numero>2</numero>
<issue>2</issue>
<page-range>239-48</page-range></nlm-citation>
</ref>
<ref id="B33">
<nlm-citation citation-type="journal">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Portugal]]></surname>
<given-names><![CDATA[Sílvia]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang=""><![CDATA[Retórica e acção governativa na área das políticas de família desde 1974]]></article-title>
<source><![CDATA[Revista Crítica de Ciências Sociais]]></source>
<year>2000</year>
<volume>56</volume>
<page-range>81-98</page-range></nlm-citation>
</ref>
<ref id="B34">
<nlm-citation citation-type="journal">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Portugal]]></surname>
<given-names><![CDATA[Sílvia]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang=""><![CDATA[As mulheres e a produção de bem-estar em Portugal]]></article-title>
<source><![CDATA[Oficina do CES]]></source>
<year>2008</year>
<volume>319</volume>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B35">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Ribeiro]]></surname>
<given-names><![CDATA[Júlia Guarda]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Mulheres da Marinha Grande: histórias de luta e de coragem]]></source>
<year>2010</year>
<publisher-name><![CDATA[Leiria: Folheto Edições &amp; Design/MDM]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B36">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Ribeiro]]></surname>
<given-names><![CDATA[Margarida]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Nunes]]></surname>
<given-names><![CDATA[Marta]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Mulheres - Trabalho e Alentejo: caderno de histórias de vida.]]></source>
<year>2019</year>
<publisher-loc><![CDATA[Lisboa ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Edições Colibri]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B37">
<nlm-citation citation-type="journal">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Rosas]]></surname>
<given-names><![CDATA[Fernando]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang=""><![CDATA[Ser ou não ser. A Revolução portuguesa de 74/75 no seu 40º aniversário]]></article-title>
<source><![CDATA[Forum]]></source>
<year>2015</year>
<page-range>49-50</page-range></nlm-citation>
</ref>
<ref id="B38">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Saffioti]]></surname>
<given-names><![CDATA[Heleieth]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[A mulher na sociedade de classes: mito e realidade]]></source>
<year>2013</year>
<publisher-loc><![CDATA[São Paulo ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Expressão Popular]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B39">
<nlm-citation citation-type="journal">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Santos]]></surname>
<given-names><![CDATA[Boaventura de Sousa]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang=""><![CDATA[Para uma sociologia das ausências e uma sociologia das emergências]]></article-title>
<source><![CDATA[Revista Crítica de Ciências Sociais]]></source>
<year>2002</year>
<volume>63</volume>
<page-range>237-80</page-range></nlm-citation>
</ref>
<ref id="B40">
<nlm-citation citation-type="">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Santos]]></surname>
<given-names><![CDATA[Boaventura de Sousa]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Renovar la teoría crítica y reinventar la emancipación social: encuentros en Buenos Aires]]></source>
<year>2006</year>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B41">
<nlm-citation citation-type="journal">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Santos]]></surname>
<given-names><![CDATA[Boaventura de Sousa]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang=""><![CDATA[Para além do pensamento abissal: das linhas globais a uma ecologia de saberes]]></article-title>
<source><![CDATA[Novos Estudos CEBRAP]]></source>
<year>2007</year>
<volume>79</volume>
<page-range>71-94</page-range></nlm-citation>
</ref>
<ref id="B42">
<nlm-citation citation-type="journal">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Scott]]></surname>
<given-names><![CDATA[Joan W.]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang=""><![CDATA[Gender: A Useful Category of Historical Analysis]]></article-title>
<source><![CDATA[The American Historical Review]]></source>
<year>1986</year>
<volume>91</volume>
<numero>5</numero>
<issue>5</issue>
<page-range>1053-75</page-range></nlm-citation>
</ref>
<ref id="B43">
<nlm-citation citation-type="journal">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Sorj]]></surname>
<given-names><![CDATA[Bila]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang=""><![CDATA[Estudos sobre o cuidado na sociologia: a contribuição de Nadya Araújo Guimarães e Helena Hirata]]></article-title>
<source><![CDATA[Sociologia &amp; Antropologia]]></source>
<year>2021</year>
<volume>11</volume>
<numero>3</numero>
<issue>3</issue>
<page-range>1089-97</page-range></nlm-citation>
</ref>
<ref id="B44">
<nlm-citation citation-type="book">
<collab>URAP - União de Resistentes Antifascistas Portugueses</collab>
<source><![CDATA[Elas estiveram nas prisões do fascismo]]></source>
<year>2021</year>
<publisher-loc><![CDATA[Lisboa ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[URAP]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B45">
<nlm-citation citation-type="journal">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Vinuto]]></surname>
<given-names><![CDATA[Juliana]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang=""><![CDATA[A amostragem em bola de neve na pesquisa qualitativa: um debate em aberto]]></article-title>
<source><![CDATA[Temáticas]]></source>
<year>2014</year>
<volume>22</volume>
<numero>44</numero>
<issue>44</issue>
<page-range>203-20</page-range></nlm-citation>
</ref>
</ref-list>
</back>
</article>
