<?xml version="1.0" encoding="ISO-8859-1"?><article xmlns:mml="http://www.w3.org/1998/Math/MathML" xmlns:xlink="http://www.w3.org/1999/xlink" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance">
<front>
<journal-meta>
<journal-id>2183-3176</journal-id>
<journal-title><![CDATA[Cadernos do Arquivo Municipal]]></journal-title>
<abbrev-journal-title><![CDATA[Cadernos do Arquivo Municipal]]></abbrev-journal-title>
<issn>2183-3176</issn>
<publisher>
<publisher-name><![CDATA[Arquivo Municipal de Lisboa / Câmara Municipal de Lisboa]]></publisher-name>
</publisher>
</journal-meta>
<article-meta>
<article-id>S2183-31762022000100052</article-id>
<article-id pub-id-type="doi">10.48751/cam-7b9c-de07</article-id>
<title-group>
<article-title xml:lang="pt"><![CDATA[Do Palácio da Ajuda ao Panteão Nacional: os &#8220;mármores&#8221; na construção e na reconstrução de alguns notáveis monumentos de Lisboa]]></article-title>
<article-title xml:lang="en"><![CDATA[From Ajuda Palace to the National Pantheon: the &#8220;marbles&#8221; in the construction and reconstruction of some notable monuments in Lisbon]]></article-title>
</title-group>
<contrib-group>
<contrib contrib-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Soares]]></surname>
<given-names><![CDATA[Clara Moura]]></given-names>
</name>
<xref ref-type="aff" rid="Aff"/>
</contrib>
<contrib contrib-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Rodrigues]]></surname>
<given-names><![CDATA[Rute Massano]]></given-names>
</name>
<xref ref-type="aff" rid="Aff"/>
</contrib>
</contrib-group>
<aff id="Af1">
<institution><![CDATA[,Universidade de Lisboa Faculdade de Letras ARTIS - Instituto de História da Arte]]></institution>
<addr-line><![CDATA[Lisboa ]]></addr-line>
<country>Portugal</country>
</aff>
<aff id="Af2">
<institution><![CDATA[,Universidade de Lisboa Faculdade de Letras ARTIS - Instituto de História da Arte]]></institution>
<addr-line><![CDATA[Lisboa ]]></addr-line>
<country>Portugal</country>
</aff>
<pub-date pub-type="pub">
<day>30</day>
<month>06</month>
<year>2022</year>
</pub-date>
<pub-date pub-type="epub">
<day>30</day>
<month>06</month>
<year>2022</year>
</pub-date>
<volume>ser2</volume>
<numero>17</numero>
<fpage>52</fpage>
<lpage>72</lpage>
<copyright-statement/>
<copyright-year/>
<self-uri xlink:href="http://scielo.pt/scielo.php?script=sci_arttext&amp;pid=S2183-31762022000100052&amp;lng=en&amp;nrm=iso"></self-uri><self-uri xlink:href="http://scielo.pt/scielo.php?script=sci_abstract&amp;pid=S2183-31762022000100052&amp;lng=en&amp;nrm=iso"></self-uri><self-uri xlink:href="http://scielo.pt/scielo.php?script=sci_pdf&amp;pid=S2183-31762022000100052&amp;lng=en&amp;nrm=iso"></self-uri><abstract abstract-type="short" xml:lang="pt"><p><![CDATA[Resumo Nos séculos XIX e XX, as rochas ornamentais continuaram a ter um papel importante nas obras de construção e reconstrução em Portugal. Em Lisboa, o Lioz a par de outras variedades de calcário das imediações da capital, muitas vezes conjugados com Brecha da Arrábida e com Mármores do Anticlinal de Estremoz, definem edifícios e a paisagem. Partindo de três casos de estudo - Palácio da Ajuda (construção), Palácio das Cortes (ampliação e renovação) e Panteão Nacional (conclusão) - enquadrados em tempos e conjunturas distintas, procura-se identificar e contextualizar a presença dos &#8220;mármores&#8221; (por vezes, um abrangente e indefinido conceito) nestes edifícios, os critérios de escolha e fornecedores. Monumentalidade, efeitos cromáticos, conveniência, disponibilidade, proximidade, custo e tempo, revelaram-se fatores determinantes nas opções de arquitetos e encomendantes.]]></p></abstract>
<abstract abstract-type="short" xml:lang="en"><p><![CDATA[Abstract In the 19th and 20th centuries, ornamental stones continued to play an important role in the construction and reconstruction works in Portugal. In Lisbon, the Lioz alongside other varieties of limestone from the outskirts of the capital, often combined with Arrábida Breccia and the Estremoz Anticline Marbles, define buildings and the landscape. Starting from three case studies - Ajuda Palace (construction), Palace of the Courts (extension and refurbishment) and National Pantheon (conclusion of the building) - framed in different times and circumstances, the aim is to identify and contextualize the presence of the &#8220;marbles&#8221; (sometimes a wide and vague concept) in these buildings, the criteria of choice and suppliers. Monumentality, chromatic effects, convenience, availability, proximity, cost and time, proved to be determining factors in the options of architects and sponsors.]]></p></abstract>
<kwd-group>
<kwd lng="pt"><![CDATA[&#8220;Mármores&#8221;]]></kwd>
<kwd lng="pt"><![CDATA[Palácio da Ajuda]]></kwd>
<kwd lng="pt"><![CDATA[Palácio das Cortes]]></kwd>
<kwd lng="pt"><![CDATA[Panteão Nacional]]></kwd>
<kwd lng="pt"><![CDATA[Séculos XIX-XX]]></kwd>
<kwd lng="en"><![CDATA[&#8220;Marbles&#8221;]]></kwd>
<kwd lng="en"><![CDATA[Ajuda Palace]]></kwd>
<kwd lng="en"><![CDATA[Palace of the Courts]]></kwd>
<kwd lng="en"><![CDATA[National Pantheon]]></kwd>
<kwd lng="en"><![CDATA[19th-20th Centuries]]></kwd>
</kwd-group>
</article-meta>
</front><back>
<ref-list>
<ref id="B1">
<nlm-citation citation-type="book">
<source><![CDATA[A Construcção Moderna]]></source>
<year>01-0</year>
<month>2-</month>
<day>19</day>
<numero>85</numero>
<issue>85</issue>
<publisher-loc><![CDATA[Lisboa ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Imprensa Lucas]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B2">
<nlm-citation citation-type="book">
<source><![CDATA[Diario do Governo]]></source>
<year>24-0</year>
<month>7-</month>
<day>18</day>
<numero>163</numero>
<issue>163</issue>
<page-range>2008</page-range><publisher-loc><![CDATA[Lisboa ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Imprensa Nacional]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B3">
<nlm-citation citation-type="book">
<source><![CDATA[Diário do Govêrno]]></source>
<year>29-0</year>
<month>4-</month>
<day>19</day>
<numero>82</numero>
<issue>82</issue>
<page-range>367</page-range><publisher-loc><![CDATA[Lisboa ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Imprensa Nacional]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B4">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[SILVA]]></surname>
<given-names><![CDATA[Joaquim da Costa e]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Demonstraçaõ do que o Conselheiro Joaquim da Costa e Silva, Praticou, como Inspector que Foi da Obra do Palacio da Ajuda, desde 17 de Janeiro de 1818, até ao Dia 9 de Abril de 1821]]></source>
<year>1821</year>
<publisher-loc><![CDATA[Lisboa ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Regia Typografia Silviana]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B5">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[SILVA]]></surname>
<given-names><![CDATA[Joaquim Possidónio Narciso da]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Descripção das Novas Salas no Real Palacio da Ajuda: Obras Mandadas Executar por Sua Magestade a Rainha A Senhora D. Maria Pia de Saboia nos Seus Reaes Aposentos]]></source>
<year>1865</year>
<publisher-loc><![CDATA[Lisboa ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Typographia Portugueza]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B6">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[AFONSO]]></surname>
<given-names><![CDATA[Simonetta L.]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[MOURÃO]]></surname>
<given-names><![CDATA[Cátia]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[SILVA]]></surname>
<given-names><![CDATA[Raquel H.]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Os espaços do Parlamento: da livraria das Necessidades ao andar nobre do Palácio das Cortes: 1821-1903]]></source>
<year>2003</year>
<publisher-loc><![CDATA[Lisboa ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Assembleia da República]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B7">
<nlm-citation citation-type="journal">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[BURNAY]]></surname>
<given-names><![CDATA[Maria João Botelho Moniz]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[PORTUGAL]]></surname>
<given-names><![CDATA[Ana Mafalda de Castro]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang=""><![CDATA[A Família Real na Ajuda no século XIX e o gosto pela natureza]]></article-title>
<source><![CDATA[Palácio Nacional da Ajuda - Artigos em Linha]]></source>
<year>2010</year>
<numero>3</numero>
<issue>3</issue>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B8">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[CARVALHO]]></surname>
<given-names><![CDATA[Ayres de]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Os três arquitectos da Ajuda: do Rocaille ao Neoclássico: Manuel Caetano de Sousa, 1742-1802: José da Costa e Silva, 1747-1819: Francisco Xavier Fabri, 1761-1817]]></source>
<year>1979</year>
<publisher-loc><![CDATA[Lisboa ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Academia Nacional de Belas-Artes]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B9">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[CHA&#770;TELET]]></surname>
<given-names><![CDATA[Valentine]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Nouvelles technologies et valorisations d&#8217;un patrimoine : les marbres, des Pyrénées à Versailles]]></source>
<year>2016</year>
<publisher-loc><![CDATA[Toulouse ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Universidade Toulouse le Mirail - Toulouse II]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B10">
<nlm-citation citation-type="journal">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[DEBLJOVI&#262; RISTI&#262;]]></surname>
<given-names><![CDATA[Nevena]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang=""><![CDATA[Studenica marble: significance, use, conservation]]></article-title>
<source><![CDATA[Sustainability]]></source>
<year>2019</year>
<volume>11</volume>
<numero>14</numero>
<issue>14</issue>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B11">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[DIONÍSIO]]></surname>
<given-names><![CDATA[Amélia]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang=""><![CDATA[Igreja de Santa Engrácia: (re)visitada através da pedra]]></article-title>
<person-group person-group-type="editor">
<name>
<surname><![CDATA[SOARES]]></surname>
<given-names><![CDATA[Clara Moura]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[A Igreja de Santa Engrácia no Campo de Santa Clara: os tempos do lugar]]></source>
<year>2019</year>
<page-range>51-67</page-range><publisher-loc><![CDATA[Lisboa ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Caleidoscópio]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B12">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[FRANÇA]]></surname>
<given-names><![CDATA[José-Augusto]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[A arte em Portugal no século XIX]]></source>
<year>1990</year>
<volume>I</volume>
<publisher-loc><![CDATA[Venda Nova ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Bertrand Editora]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B13">
<nlm-citation citation-type="journal">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[GAMBINO]]></surname>
<given-names><![CDATA[Francesca]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang=""><![CDATA[TOURinSTONES: a free mobile application for promoting geological heritage in the city of Torino (NW Italy)]]></article-title>
<source><![CDATA[Geoheritage]]></source>
<year>2019</year>
<numero>11</numero>
<issue>11</issue>
<page-range>3-17</page-range></nlm-citation>
</ref>
<ref id="B14">
<nlm-citation citation-type="journal">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[HERVIER]]></surname>
<given-names><![CDATA[Dominique]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[JULIEN]]></surname>
<given-names><![CDATA[Pascal]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang=""><![CDATA[Pierres de France et marbres d&#8217;Italie: la circulation des matériaux du Moyen Âge au XIXe siècle]]></article-title>
<source><![CDATA[Bulletin Monumental]]></source>
<year>2010</year>
<volume>168</volume>
<numero>2</numero>
<issue>2</issue>
<page-range>189-90</page-range></nlm-citation>
</ref>
<ref id="B15">
<nlm-citation citation-type="journal">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[LOPES]]></surname>
<given-names><![CDATA[Luís]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang=""><![CDATA[As pedras portuguesas dos edifícios e monumentos brasileiros]]></article-title>
<source><![CDATA[Geonomos]]></source>
<year>2016</year>
<volume>24</volume>
<numero>2</numero>
<issue>2</issue>
<page-range>45-56</page-range></nlm-citation>
</ref>
<ref id="B16">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[MARTINS]]></surname>
<given-names><![CDATA[João Paulo]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[FERRÃO]]></surname>
<given-names><![CDATA[Leonor]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang=""><![CDATA[Arquitectura e cidadania: o projecto da Câmara dos Deputados]]></article-title>
<person-group person-group-type="editor">
<name>
<surname><![CDATA[XARDONÉ]]></surname>
<given-names><![CDATA[Tereza]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[COSTA]]></surname>
<given-names><![CDATA[Rui]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[RUFINO]]></surname>
<given-names><![CDATA[Maria de Lurdes]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Arquitecto Ventura Terra 1866-1919]]></source>
<year>2009</year>
<page-range>221-55</page-range><publisher-loc><![CDATA[Lisboa ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Assembleia da República]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B17">
<nlm-citation citation-type="confpro">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[MERXHANI]]></surname>
<given-names><![CDATA[Kreshnik]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[MAMANI]]></surname>
<given-names><![CDATA[Elena]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Construction materials in historical and monumental buildings - Gjirokaster]]></source>
<year>2013</year>
<conf-name><![CDATA[ INTERNATIONAL STUDENT CONFERENCE OF CIVIL ENGINEERING (ISCCE)]]></conf-name>
<conf-date>2012</conf-date>
<conf-loc>Albania </conf-loc>
<publisher-loc><![CDATA[Tirana ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Epoka University]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B18">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[NETO]]></surname>
<given-names><![CDATA[Maria João]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Obras de Santa Engrácia: o Panteão na República]]></source>
<year>2010</year>
<publisher-loc><![CDATA[Casal de Cambra ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Caleidoscópio]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B19">
<nlm-citation citation-type="confpro">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[OIKONOMOU]]></surname>
<given-names><![CDATA[Aineias]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[BOUGIATIOTI]]></surname>
<given-names><![CDATA[Flora]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[GEORGOPOULOS]]></surname>
<given-names><![CDATA[Panagiotis]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[BASINKOUI]]></surname>
<given-names><![CDATA[M.]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[ZEZZA]]></surname>
<given-names><![CDATA[F.]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[KOUIS]]></surname>
<given-names><![CDATA[D.]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[The course of building materials in historic buildings and monuments: from creation to reuse]]></source>
<year>2018</year>
<conf-name><![CDATA[ INTERNATIONAL SYMPOSIUM ON THE CONSERVATION OF MONUMENTS IN THE MEDITERRANEAN BASIN, 10]]></conf-name>
<conf-date>2017</conf-date>
<conf-loc>Athens </conf-loc>
<page-range>433-43</page-range><publisher-loc><![CDATA[Athens ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[National Technical University of Athens]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B20">
<nlm-citation citation-type="journal">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[PEREIRA]]></surname>
<given-names><![CDATA[Dolores]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[MARKER]]></surname>
<given-names><![CDATA[Brian]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang=""><![CDATA[The value of original natural stone in the context of architectural heritage]]></article-title>
<source><![CDATA[Geosciences]]></source>
<year>2016</year>
<volume>6</volume>
<numero>1</numero>
<issue>1</issue>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B21">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[RODRIGUES]]></surname>
<given-names><![CDATA[Rute Massano]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[SOARES]]></surname>
<given-names><![CDATA[Clara Moura]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang=""><![CDATA[As rochas ornamentais nas obras do real palácio da Ajuda (1796-1865): a presença dos mármores do anticlinal de Estremoz]]></article-title>
<person-group person-group-type="editor">
<name>
<surname><![CDATA[MATOS]]></surname>
<given-names><![CDATA[Ana Cardoso de]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[ALVES]]></surname>
<given-names><![CDATA[Daniel]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Mármore 2000 anos de história]]></source>
<year>2019</year>
<volume>II</volume>
<page-range>221-72</page-range><publisher-loc><![CDATA[Lisboa ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Theya]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B22">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[RODRIGUES]]></surname>
<given-names><![CDATA[Rute Massano]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[SOARES]]></surname>
<given-names><![CDATA[Clara Moura]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang=""><![CDATA[Ventura Terra e o elogio (possível) dos mármores de Estremoz na obra de reconstrução e monumentalização do Palácio das Cortes (1896-1903)]]></article-title>
<person-group person-group-type="editor">
<name>
<surname><![CDATA[SOARES]]></surname>
<given-names><![CDATA[Clara Moura]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[MARIZ]]></surname>
<given-names><![CDATA[Vera]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Dinâmicas do património artístico: circulação, transformações e diálogos]]></source>
<year>2018</year>
<page-range>90-9</page-range><publisher-loc><![CDATA[Lisboa ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[ARTIS]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B23">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[SOARES]]></surname>
<given-names><![CDATA[Clara Moura]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[A Igreja de Santa Engrácia no Campo de Santa Clara: os tempos do lugar]]></source>
<year>2019</year>
<publisher-loc><![CDATA[Lisboa ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Caleidoscópio]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B24">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[TEIXEIRA]]></surname>
<given-names><![CDATA[José de Monterroso]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[José da Costa e Silva (1747-1819) e a receção do neoclassicismo em Portugal: a clivagem de discurso e a prática arquitetónica]]></source>
<year>2012</year>
<publisher-loc><![CDATA[Lisboa ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Universidade Autónoma de Lisboa]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
</ref-list>
</back>
</article>
